[Luận văn 2019] Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Giàng Thị Thu Trang

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Gia đình tốt, thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình lại càng tốt.

Nhận thức được tầm quan trọng của gia đình trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công. Nhà nước ta đã thiết lập chế độ hôn nhân gia đình mới tiến bộ, thay thế cho chế độ hôn nhân gia đình phong kiến, lạc hậu. Quyết tâm xây dựng chế độ HN&GĐ mới của Đảng và Nhà nước ta được thể hiện rất rõ trong các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 Hiến pháp năm 2013 một lần nữa khẳng định gia đình là tế bào của xã hội; Luật HN&GĐ đã khẳng định là gia đình kiểu mới; Hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ một vợ, một chồng, vợ chồng bình đẳng; Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con cái thành những công dân tốt; Con cháu có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông bà, cha mẹ.

Để đảm bảo thực hiện đúng đắn, đầy đủ chế độ HN&GĐ mới tiến bộ và tuân thủ triệt để Hiến pháp, BLHS đã quy định cụ thể tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng. góp phần ngăn chặn, hạn chế và từng bước xóa bỏ những tàn tích của chế độ HN&GĐ phong kiến, lạc hậu.

Trong những năm gần đây, khi xã hội ngày càng phát triển, đời sống văn hóa tinh thần đã được nâng cao, thì tội phạm có chiều hướng gia tăng. diễn biến phức tạp. Trong đó, tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng tuy không có xu hướng gia tăng, nhưng tính chất và mức độ ngày càng nghiêm trọng. gây dư luận xấu trong xã hội.

Thực tiễn đấu tranh chống các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ cho thấy, mặc dù đây là các tội phạm mà tính chất nguy hiểm cho xã hội đến mức nghiêm trọng, nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống gia đình; Các hành vi xâm phạm chế độ HN&GĐ xảy ra nhiều, song việc xử lý bằng các chế tài hình sự còn rất hạn chế. Thực tiễn áp dụng quy định về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng cũng có nhiều vấn đề vướng mắc, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, giải quyết về lý luận và thực tiễn.

Vì vậy, việc nghiên cứu dưới góc độ Luật hình sự đề tài “Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng trong Bộ luật Hình sự năm 2015” mang tính cấp thiết không chỉ về lý luận, mà còn cả về thực tiễn.

2. Tình hình nghiên cứu

Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng đã được một số nhà luật học trong nước quan tâm nghiên cứu thường là trong mối liên hệ với nhóm các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ, cụ thể như sau:

Trần Minh Hưởng (chủ biên) (2014), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (Đã được sửa đổi, bổ sung), NXB Hồng Đức, Đinh Văn Quế (2004), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (Phần các tội phạm), Tập III – Các tội xâm phạm quyền tự do, dân của của 6 công dân, xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình, NXB Thành phố Hồ Chí Minh.

GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, Nxb Tư Pháp, Hà nội 2018.

Nguyễn Ngọc Điệp (2000), Tìm hiểu các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình và các tội phạm đối với người chưa thành niên (Biên soạn theo Bộ luật Hình sự 1999 và những tài liệu mới nhất), NXB Phụ nữ.

Nguyễn Vũ Tiến, Đỗ Đức Hồng Hà, Nguyễn Thị Ngọc Hoa (2011), Hỏi đáp về các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình, NXB Chính trị quốc gia-Sự thật.

Trịnh Tiến Việt (2003), “Một số vấn đề cần lưu ý khi áp dụng các quy định tại Chương Các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình trong Bộ luật Hình sự năm 1999”. Tạp chí Khoa học pháp lý Trưởng Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, số 1/2003.

Một số luận văn luận án:

Bùi Anh Dũng (2003), “Tìm hiểu các tội xâm phạm quyền tự do dân chủ của công dân các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ”, Nxb Lao động, Hà Nội;

Trịnh Tiến Việt (2003), “Một số vấn đề cần lưu ý khi áp dụng các quy định tại chương các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ trong BLHS 1999”, Tạp chỉ khoa học Pháp lý, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, số 1/2003;

Nguyễn Quốc Việt (2001), BLHS mới của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó có đề cập chương XV – Các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ

Nguyễn Thị Lan (2015), Hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng dưới khía cạnh xã hội – pháp lý và những vấn đề đặt ra. Tạp chí khoa học ĐHQGHN, tập 31, số 1, trang 43 – 49.

Phạm Thị Tuấn (2016), Các tội xâm phạm chế độ gia đình theo luật hình sự Việt Nam, luận văn thạc sỹ luật học, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội

Các công trình nói trên chủ yếu đề cập đến các khía cạnh khác nhau của nhóm các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu quy định về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng trong BLHS năm 2015 và thực tiễn áp dụng quy định này.

Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng, ở phạm vi nhất định có so sánh với quy định tương ứng của BLHS năm 1999 và nghiên cứu thực tiễn áp dụng quy định của BLHS năm 1999 về tội phạm này trong thời gian 5 năm từ 2012 – 2017 cũng như thực tiễn áp dụng quy định của BLHS năm 2015 về tội phạm này từ thời điểm Bộ luật này có hiệu lực (ngày 01 tháng 01 năm 2018) đến (hết năm 2018).

4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu:

Mục đích của luận văn là đề xuất những giải pháp mang tinh hệ thống nâng cao hiệu quả quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Để đạt được mục đích trên, tác giả luận văn cần phải thực hiện các nhiệm vụ sau:

Nhiệm vụ nghiên cứu:

– Phân tích, đánh giá quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.

– Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của BLHS về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.

– Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Trong khi thực hiện đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể, điển hình là các phương pháp. Phân tích, tổng hợp và so sánh.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

– Đây là công trình ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học, nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng trong BLHS năm 2015. Những nội dung sau đây có thể là những đóng góp mới về khoa học của luận văn.

– Phân tích về lý luận và đánh giá thực trạng quy định về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng của BLHS năm 2015.

– Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quy định của BLHS năm 2015 về tội phạm này.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 2 chương như sau:

Chương 1: Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng và các biện pháp nâng cao hiệu quả quy định về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.