[Luận văn 2021] Chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 – ThS. Trần Thị Thu Thuỷ
Định dạng | Link tải |
Định dạng | Link tải |
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hôn nhân và gia đình (HN&GĐ) là những hiện tượng xã hội luôn được các nhà triết học, xã hội học, sử học, luật học… nghiên cứu. Hôn nhân là cơ sở của gia định, còn gia đình là tế bào của xã hội mà trong đó kết hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích của mỗi công dân, Nhà nước và xã hội.
Luật Hôn nhân và gia đình (Luật HN&GĐ) năm 2000 đã ghi nhận: “Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng những con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt”.
Luật HN&GĐ năm 2014 ghi nhận: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định của Luật này”.
Gia đình là thiết chế xã hội quan trọng là môi trường hình thành và nuôi dưỡng giáo dục từ thể chất đến nhân cách đạo đức của mỗi người, là nơi bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, là nơi nuôi dưỡng mỗi cá nhân có ý nghĩa quan trọng trong hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân và ngược lại, xã hội tốt thì gia đình càng tiến bộ. Như vậy, gia đình có vai trò vô cùng quan trọng đối với xã hội và ngược lại, nên các quy định pháp luật điều chỉnh các quan hệ trong HN&GĐ phải đáp ứng được định hướng pháp luật và phù hợp với thực tiễn xã hội. Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật HN&GĐ về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn[1]. Quan hệ vợ chồng là loại quan hệ đặc biệt nhưng lại phổ biến trong đời sống xã hội mỗi quốc gia. Quan hệ hôn nhân mang tính cộng đồng sau khi kết hôn hai vợ chồng cùng ăn ở, chung sống với nhau trong suốt thời kỳ hôn nhân, thực hiện các quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản nhằm đảm bảo các nhu cầu chung của vợ chồng của gia đình, nghĩa vụ nuôi dưỡng giáo dục các con. Hiện nay, trong xã hội hiện đại hóa, công nghệ 4.0 đã khiến mối quan hệ giữa người với người bị ảnh hưởng rất nhiều, đặc biệt là quan hệ HN&GĐ cũng bị tác động mạnh mẽ, kéo theo mỗi con người, mỗi gia đình cũng thay đổi. Dưới sự ảnh hưởng của nhiều nguyên nhân, lý do đã tác động tới quan hệ hôn nhân, dẫn đến những mâu thuẫn sâu sắc giữa vợ chồng gia tăng các vụ án ly hôn hiện nay.
Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án[2]. Khi vợ chồng lựa chọn ly hôn là cuộc hôn nhân đó đã tan vỡ, quan hệ vợ chồng chấm dứt, tài sản chung của vợ chồng phải chia, con chung chưa thành niên phải giao cho một bên cha, mẹ nuôi dưỡng giáo dục. Bên cạnh chiều hướng tích cực là giải phóng vợ chồng thoát khỏi xung đột, mâu thuẫn thì ly hôn còn ảnh hưởng tiêu cực đối với gia đình và xã hội. Khi ly hôn, giữa vợ chồng không còn tình yêu thương gắn bó nên thường có tranh chấp tài sản rất gay gắt. Do tài sản là cơ sở đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần của vợ chồng và nhu cầu của các thành viên trong gia đình, vì thế trong pháp luật về HN&GĐ thì chế độ tài sản của vợ chồng là chế định cơ bản và quan trọng nhất, riêng đối với các quy định về việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn cần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn phát sinh. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay tình trạng ly hôn ngày càng nhiều, đặc biệt việc vợ, chồng tranh chấp trong việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn ngày càng phức tạp. Việc các nhà làm luật cần quan tâm là đặt ra vấn đề và giải quyết việc chia tài sản chung của vợ và chồng khi ly hôn là vô cùng cần thiết, bảo đảm lợi ích của cả hai bên vợ, chồng cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của các con và các thành viên trong gia đình.
Sau khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành và Luật HN&GĐ năm 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015, Luật HN&GĐ năm 2014 đã có nhiều quy định mới tương đối cụ thể như quy định tuổi kết hôn tối thiểu của nam từ đủ 20 tuổi, của nữ từ đủ 18 tuổi, cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, quy định chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận,… Đối với quy định về chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn đã được quy định rõ ràng và phát huy hiệu quả trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật về HN&GĐ, góp phần xây dựng và phát triển chế độ HN&GĐ, tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của vợ, chồng và các thành viên khác trong gia đình. Giữa vợ và chồng hình thành chế độ tài sản mà trong đó bao gồm tài sản chung của vợ và chồng (hay còn gọi là sở hữu chung hợp nhất). Nhìn chung các quy định về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 đã bắt kịp xu thế chung của thế giới, có những quy định tiến bộ, phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội hiện nay. Tuy nhiên, cũng chính sự phát triển không ngừng của xã hội cũng như tính chất phức tạp và có phần nhạy cảm trong quan hệ vợ chồng, những quy định của pháp luật vẫn còn có một số “lỗ hồng” gây khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn trong thực tế.
Với tầm quan trọng như vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014” làm đề tài nghiên cứu Luận văn Thạc sĩ luật học với mong muốn làm rõ hơn các quy định của pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn; đồng thời chỉ ra được những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, việc áp dụng pháp luật trên thực tế một cách hiệu quả sau hơn 06 năm Luật HN&GĐ năm 2014 có hiệu lực thi hành.
2. Tình hình nghiên cứu
Chia tài sản chung của vợ và chồng khi ly hôn là một trong những vẫn đề được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở nhiều phạm vi và cấp độ khác nhau, được đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến vấn đề này, cụ thể như sau
- Các bài nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành
– Bài viết của tác giả Thu Hương và Duy Kiên: “Một số vấn đề cơ bản về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ và thực tiễn giải quyết” đăng trên tạp chí TAND số 5 năm 2013 và số 6 năm 2013. Bài viết trao đổi một số vấn đề xung quanh quy định về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2000 và thực tiễn áp dụng pháp luật và giải quyết các vụ việc ly hôn và kiến nghị hoàn thiện;
– Bài viết của tác giả Đỗ Văn Nhật: “Một số vấn đề về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn” đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 3 năm 2012. Bài viết bàn về các quy định chia tài sản chung của vợ và chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2000 và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật;
– Bài viết của tác giả Bùi minh Hồng: “Chế độ tài sản theo thỏa thuận của vợ chồng trong pháp luật Cộng hòa Pháp và pháp luật Việt Nam” đăng trên tạp chí Luật học số 11/2009;
– Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Cừ: “Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận trong pháp luật HN&GĐ Việt Nam” đăng tại Tạp chí Luật học số 4/2015; cùng tác giả, bài viết “Một số nội dung cơ bản về chế độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật Việt Nam – Được kế thừa và phát triển trong dự thảo Luật HN&GĐ” đăng tại Tạp chí TAND tháng 4/2014 (Số 8) và 5/2014 (Số 9). Hai bài viết này nghiên cứu về chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật HN&GĐ, đặc biệt, tác giả có một số kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số nội dung về chế độ tài sản của vợ chồng trong Dự thảo Luật HN&GĐ (sửa đổi) và hoàn thiện chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận trong Luật HN&GĐ năm 2014;
– Bài viết của tác giả Nguyễn Hoàng Long “Bàn về công sức trong vụ án HN&GĐ” đăng tại Tạp chí TAND tháng 5/2015. Theo đó, tác giả nêu quan điểm và kiến nghị vấn đề xác định công sức đóng góp của vợ, chồng khi chia tài sản chung của vợ chồng.
- Giáo trình và sách chuyên khảo, sách tham khảo
– “Giáo trình Luật HN&GĐ Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), NXB. Lao động – xã hội, Hà Nội.
– Sách tham khảo, “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật HN&GĐ năm 2000” của tác giả Nguyễn Văn Cừ và Ngô Thị Hường năm 2002, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
– Sách chuyên khảo, “Chế độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật HN&GĐ Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Cừ, năm 2008, NXB. Tư pháp, Hà Nội.
Những công trình này đề cập đến các kiến thức pháp lý cơ bản về Luật HN&GĐ (giáo trình), phân tích và bình luận về chế độ tài sản của vợ chồng trong đó có các trường hợp chia tài sản chung của vợ chồng.
- Luận án tiến sĩ
Luận án của tác giả Nguyễn Văn Cừ về “Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật HN&GĐ Việt Nam” (năm 2005). Luận án đã phân tích về chế độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật Việt Nam, đưa ra khái niệm và phân tích về chế độ tài sản của vợ chồng chỉ ra các căn cứ xác lập tài sản chung nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng theo Luật HN&GĐ năm 2000.
- Luận văn Thạc sĩ
Luận văn của tác giả Lò Thị Thu Hoa về “Áp dụng pháp luật chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại tỉnh Sơn La” (năm 2016), Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn chủ yếu đi sâu vào phần áp dụng pháp luật chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn và thực tiễn tại tỉnh Sơn La.
Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Hương Chanh về “Chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại TAND thành phố Bắc Kạn tỉnh Bắc Kạn – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (năm 2019). Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn chủ yếu đi sâu về thực tiễn áp dụng pháp luật chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại TAND thành phố Bắc Kạn.
Luận văn của tác giả Bùi Tiến Bình về “Thực tiễn giải quyết các vụ việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn trên địa bàn thành phố Sơn La” (năm 2018). Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn chủ yếu đi vào thực tiễn áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn trên địa bàn thành phố Sơn La
Luận văn của tác giả Trần Quốc Bảo về “Thực tiễn giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại TAND huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn” (năm 2020), Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn chủ yếu phân tích thực trạng chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại TAND huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn.
Luận văn của tác giả Nguyễn Thanh Nguyệt về “Chia nhà ở là tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn và thực tiễn thi hành” (năm 2020), Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn chủ yếu phân tích về việc chia tài sản chung của vợ chồng là nhà ở khi ly hôn.
Nhận thấy, vẫn đề chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn đã được một số nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, các công trình nghiên cứu này đã đề cập nhiều khía cạnh liên quan đến vẫn để chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn; tuy nhiên, lại chura đi sâu vào nghiên cứu việc áp dụng pháp luật từ khi Luật HN&GĐ năm 2014 được áp dụng cho đến nay hoặc chỉ đi sâu vào nghiên cứu tài sản chung là nhà ở hay quyền sử dụng đất. Để đánh giá được các quy định pháp luật hiện hành đã thực sự phù hợp và thực tiễn áp dụng gặp những khó khăn, vướng mắc gì từ khi Luật HN&GĐ năm 2014 có hiệu lực cho đến nay trong việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, luận giải một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong công tác giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn hiện nay. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu trên, Luận văn đi sâu nghiên cứu lý luận và thực tiễn giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn từ khi Luật HN&GĐ năm 2014 có hiệu lực đến nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu đề tài
Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản và nội dung các quy định pháp luật hiện hành, luận văn phân tích và đánh giá thực tiễn áp dụng giải quyết một số vụ việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, bên cạnh đó phát hiện những vấn đề còn hạn chế, vướng mắc, bất cập trong việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn giải quyết của Tòa án, đồng thời kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn trong giai đoạn hiện nay.
- Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu, làm rõ một số quy định về chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật HN&GĐ năm 2014.
Phân tích, nghiên cứu các quy định về tài sản chung của vợ chồng theo Luật HN&GĐ năm 2014.
Phân tích, nghiên cứu các nguyên tắc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014.
Nghiên cứu thực trạng việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại Tòa án, chỉ ra một số hạn chế, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn áp giải quyết các vụ việc ly hôn cần chia tài sản chung của vợ chồng.
Đề xuất kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
Đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Luận văn đi sâu vào nghiên cứu một số vấn đề lý luận và pháp luật hiện hành về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn. Đồng thời, nghiên cứu các công trình khoa học liên quan đến đề tài luận văn và thông qua một số vụ việc thực tiễn giải quyết các vụ việc ly hôn tại Tòa án liên quan đến chia tài sản chung của vợ chồng.
- Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận văn từ các quy định giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 và áp dụng trong thực tiễn giải quyết các vụ án ly hôn tại Tòa án Luận văn không nghiên cứu việc chia tài sản chung của vợ chồng có yếu tố nước ngoài.
Phạm vi về thời gian: Theo Luật HN&GĐ năm 2014 và các văn bản pháp luật liên quan.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận
Cơ sở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lê nin về duy vật biện chúng và lịch sử, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt nam về Nhà nước và pháp luật được tác giả vận dụng viết luận văn.
- Phương pháp nghiên cứu
Từ phương pháp luận nghiên cứu, luận văn được tác giả thực hiện với các phương pháp nghiên cứu, có độ tin cậy trong nghiên cứu khoa học như. Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp thống kê từ thực tiễn xét xử, phương pháp so sánh luật học… Đây là những phương pháp nghiên cứu truyền thống được áp dụng phổ biến trong nghiên cứu khoa học nói chung và khoa học pháp lý nói riêng nhằm tìm hiểu về việc giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn tại Tòa án.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
Luận văn là công trình khoa học nghiên cứu vấn đề chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 và thực tiễn áp dụng pháp luật này. Trên cơ sở lý luận, luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua hoạt động xét xử tại Tòa án và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao việc áp dụng pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
Tác giả hy vọng luận văn góp phần nghiên cứu chuyên sâu hơn về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, là tài liệu tham khảo trong hoạt động học tập, nghiên cứu, đào tạo pháp luật về HN&GĐ nói chung và về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn nói riêng. Những đề xuất và kiến nghị hoàn thiện pháp luật mà Luận văn đề ra đều có cơ sở khoa học và thực tiễn áp dụng vì thế chúng có giá trị tham khảo trong việc sửa đổi, bổ sung pháp luật và áp dụng pháp luật trong việc giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm 2 chương:
Chương 1: Lý luận pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
Chương 2: Thực tiễn áp dụng kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
[1] Khoản 5 Điều 3 Luật HN&GĐ năm 2014.
[2] Khoản 14 Điều 3 Luật HN&GĐ năm 2014.
Định dạng | Link tải |