[Luận văn 2019] Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh trong Bộ luật Hình sự năm 2015- ThS. Nguyễn Ánh Phượng

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Con người là tế bào của xã hội là bộ phận không thể thiếu của thế giới khách quan. Mỗi người khi sinh ra ai cũng có quyền bình đẳng, tạo hóa đã cho họ những quyền mà không ai được phép xâm hại, trong đó quan trọng và thiêng liêng nhất đó chính là quyền được sống Việt Nam và các quốc gia trên thế giới luôn đề cao mục tiêu bảo vệ quyền sống của con người và đều có những biện pháp, công cụ khác nhau để thực hiện mục tiêu đó. Một trong những công cụ hữu hiệu nhất để thực hiện mục tiêu bảo vệ quyền sống của con người đó chính là pháp luật, bằng việc đề ra các biện pháp phòng ngừa và trừng trị những kẻ xâm phạm quyền thiêng liêng trên. Điều 19 Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định như sau: “Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật”. Trên tinh thần đó, Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 đã quy định: “Các tội phạm xâm phạm tính mạng sức khỏe nhân phẩm danh dự của con người” tại Chương XIV và có quy định phạt nghiêm khắc nhất là từ hình nhằm bảo vệ tính mạng, cũng như bảo vệ quyền được sống của con người.

Trong những năm vừa qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, các cơ quan có thẩm quyền đã liên tục triển khai các biện pháp tăng cường phòng ngừa, đấu tranh, kiềm chế sự gia tăng của các loại tội phạm nguy hiểm Tuy nhiên, với sự phát triển kinh tế – xã hội nhanh chóng, tình hình tội phạm đang có chiều hướng diễn biến phức tạp, đặc biệt là các Tội cố ý xâm phạm tính mạng con người liên tiếp xảy ra, gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân… trong đó phải kể đến Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Để ngăn chặn có hiệu quả đối với loại tội phạm này, Nhà nước cần thực hiện tổng thể các biện pháp khác nhau, trong đó, biện pháp hoàn thiện BLHS đóng vai trò cực kỳ quan trọng.

Mặc dù vậy, thực tiễn xét xử cho thấy, để xác định những hành vi nào sẽ được coi là Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là vấn đề hết sức phức tạp, các cơ quan tiến hành tố tụng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Vì vậy, để giải quyết vấn đề này, trước hết cần nghiên cứu các quy định của BLHS hiện hành để đánh giá, tìm ra những điểm hạn chế, bất cập, từ đó, đưa ra những biện pháp cụ thể nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác phòng và đấu tranh chống loại tội phạm này trên thực tế. Chính vì những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh trong BLHS năm 2015” làm để tải luận văn thạc sỹ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Tội giết người trong tình trạng tinh thần bị kích động mạnh mặc dù xảy ra không phổ biến, nhưng đây là loại tội phạm có tính nguy hiểm cho xã hội do nó xâm phạm quyền cơ bản, quan trọng của con người đó là quyền sống, quyền được tôn trọng, bảo vệ về tính mạng. Vì vậy, cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về tội phạm này dưới nhiều góc độ khác nhau. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến như:

– Giáo trình

+ Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên) Tập II, Nxb. Công an nhân dân, năm 2012;

+ Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên) Tập II, Nxb. Công an nhân dân, năm 2013;

+ Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Phần các tội phạm (Quyển 1) của Trường Đại học Luật Hà Nội (GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên), Nxb. Công an nhân dân, năm 2018.

Bên cạnh đó còn có Giáo trình luật hình sự của nhiều cơ sở đào tạo luật khác như: Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Cảnh sát nhân dân, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội… cũng đề cập, nghiên cứu về tội phạm này.

– Sách chuyên khảo

+ Trần Văn Luyện (2000), Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, Nxb. Chính trị quốc gia;

+ Đinh Văn Quế (2002), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự – Phần các tội phạm, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh;

+ Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017- Phần các tội phạm (GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên), Nxb. Tư Pháp, năm 2018…

Những công trình khoa học nêu trên có ý nghĩa về cả lý luận và thực tiễn đối với hoạt động nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Song hầu hết đều tập trung nghiên cứu quy định của BLHS năm 1999 và các quy định của BLHS năm 2015 nói chung.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích của luận văn là phân tích, làm sáng tỏ một cách có hệ thống và toàn diện các quy định của BLHS năm 2015 về Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá quy định của BLHS năm 2015 tìm ra những điểm bất cập của Bộ luật, cũng nhưng đưa ra những phương hướng, giải pháp hoàn thiện luật nhằm nâng cao hiệu quả việc thi hành BLHS năm 2015 trong thời gian tới.

Về nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn, tác giả tập trung nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý, đường lối xử lý của Tội giết người trong tình trạng tinh thần bị kích động mạnh, đồng thời đánh giá điểm mới quy định của BLHS năm 2015 về tội này, phân biệt tội này với một số tội phạm khác, từ đó tìm ra những bất cập trong quy định của BLHS năm 2015 về tội phạm và đề xuất kiến nghị hoàn thiện.

4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quy định của BLHS năm 2015 về Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, bên cạnh đó luận văn cũng nghiên cứu quy định của BLHS năm 2015 về các tội phạm có dấu hiệu tương tự.

Về phạm vi nghiên cứu, Luận văn tập trung nghiên cứu Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh quy định tại Điều 125 BLHS năm 2015 và thực trạng xử lý Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh tại Hà Nội trong giai đoạn 2014-2018.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về việc xử lý các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người nói chung và Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh nói riêng.

Bên cạnh đó, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của khoa học xã hội là phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, lịch sử…

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý luận, luận văn làm rõ khái niệm và quá trình hình thành, phát triển các quy phạm pháp luật Việt Nam về Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, nghiên cứu, đánh giá được quy định về tội này trong BLHS năm 2015 một cách có hệ thống và tương đối hoàn thiện. Trên cơ sở đánh giá quy định của BLHS năm 2015, tác giả cũng tìm ra được những điểm mới và những điểm hạn chế còn tồn tại, từ đó, để xuất kiến nghị hoàn thiện quy định của BLHS năm 2015, nâng cao hiệu quả thi hành của Bộ luật trong thời gian tới.

7. Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục chữ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương:

Chương I. Pháp luật hình sự Việt Nam về Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh

Chương II: Thực tiễn áp dụng và một số giải pháp đảm bảo áp dụng đúng pháp luật hình sự trong việc xử lý Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.