[Luận văn 2022] Pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công – Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bình Dương – ThS. Nguyễn Công Quan

[Luận văn 2022] Pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công – Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bình Dương – ThS. Nguyễn Công Quan

Lý do chọn đề tài

Qua hơn 35 năm đổi mới, kinh tế của nước ta có tốc độ tăng trưởng ngày càng cao, quốc phòng – an ninh giữ vững, ổn định, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, vật chất của nhân dân cả nước, từng bước hội nhập và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Nhu cầu phát triển của đất nước đặt ra phải cần có cơ sở hạ tầng vững chắc nhằm phục vụ cho hoạt động sản xuất và đời sống của người dân ngày một nâng lên trong quá trình phát triển và hội nhập.

Đảng và Nhà nước ta xác định trong quá trình phát triển cần kết hợp và phát huy nguồn lực trong nước với nguồn lực từ bên ngoài để đạt được được hiệu quả cao nhất cho nền kinh tế, trong đó nguồn lực bên trong là chủ đạo và quyết định. Hiện nay, nước ta đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật từ nguồn vốn nhà nước (đầu tư công) chiếm tỷ trọng rất lớn, trong đó có đầu tư xây dựng nhằm sớm thay đổi diện mạo đất nước nói chung và nâng cao vị trí của ngành xây dựng nói riêng. Song song đó, cùng với việc phát triển của nền kinh tế thị trường, từng bước hội nhập và đảm bảo tính công khai, minh bạch từ nguồn vốn của nhà nước trong đầu tư phát triển đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả. Vậy, việc đấu thầu xây dựng trong đầu tư công là công việc cấp thiết, quan trọng và đã được quy định tại các văn bản pháp luật, qua đó việc lựa chọn nhà thầu để thực hiện xây dựng từ nguồn vốn nhà nước là một công đoạn quan trọng và có ý nghĩa lớn, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của quá trình đầu tư xây dựng, nhất là trong công tác phòng, chống tham nhũng, thất thoát lãng phí, cạnh tranh không lành mạnh và đảm bảo nguồn vốn của nhà nước đầu tư hiệu quả, chất lượng.

Bình Dương là tỉnh phát triển nhanh về công nghiệp, đô thị và dịch vụ trong 20 năm trở lại đây, là điểm sáng trong thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Kinh tế chuyển dịch rõ rệt theo hướng công nghiệp – dịch vụ – nông nghiệp – thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm (tương ứng 67,91% – 21,31% – 3,1% – 7,67%), GRDP đầu người đạt 152,25 triệu đồng vào năm 2021¹. Song song đó, tỉnh đã huy động các thành phần kinh tế tiếp tục đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội và kết quả cho thấy kết cấu hạ tầng được tập trung xây dựng, ngày càng đồng bộ, hiện đại. Tỉnh đã bố trí và sử dụng nguồn vốn ngân sách một cách hiệu quả để đầu tư cho các công trình trọng điểm, nhu cầu cấp thiết qua công tác đấu thầu góp phần tiếp tục thay đổi diện mạo của tỉnh Bình Dương với những công trình, dự án khang trang, hiện đại, đồng thời góp phần tiết kiệm, minh bạch, chống lãng phí từ nguồn vốn nhà nước.

Trong quá trình triển khai thực hiện các công trình đầu tư phát triển qua hình thức đấu thầu từ nguồn vốn nhà nước trên cả nước, bên cạnh những thuận lợi, ưu điểm đã bộc lộ những hạn chế nhất định ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước, chất lượng công trình, minh bạch, gây lãng phí thất thoát nguồn lực nhà nước, mất lòng tin của người dân…Từ thực tiễn tỉnh Bình Dương cho thấy đã và đang có nhiều sai phạm hoặc nghi vấn sai phạm trong hoạt động đấu thầu xây dựng đầu tư công gây thất thoát cho ngân sách nhà nước như: việc đánh giá hồ sơ dự thầu không đúng quy định pháp luật về đấu thầu, làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu thi công xây dựng thuộc Dự án Khu điều trị 300 giường (Khoa Sản) thuộc Bệnh viện Đa khoa T, nghi vấn gói thầu: “Xây lắp công trình Đường dây trung hạ thế và TBA tăng cường cấp điện cho khu vực TP.DA, T- năm 2021” chưa làm đúng quy định vầ đầu thầu² và một số dự án trong điều kiện bảo mật nhà nước tác giả không thể tiếp cận, nhưng qua nghiên cứu đã xảy ra trên cả nước và các địa phương khác…Cho nên, việc nghiên cứu pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công là rất cần thiết phải nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đấu thầu đạt hiệu quả trong thời gian tới. Việc làm này mang ý nghĩa thiết thực cho nhà nước trong việc sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách nhà nước cũng như xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này để răn đe các ý nghĩ vi phạm pháp luật khác trong hoạt động đấu thầu đầu tư công nói riêng và hoạt động đấu thầu nói chung.

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công – Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bình Dương” làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế của mình.

Tổng quan nghiên cứu của đề tài

Thời gian qua, vấn đề đấu thầu xây dựng đầu tư công được chuyên gia pháp lý, chuyên gia kinh tế, các nhà quản lý nghiên cứu, đặc biệt quá trình hội nhập và cách mạng công nghệ 4.0 đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề liên quan đến đấu thầu xây dựng đầu tư công, cụ thể như sau:

Luận văn, luận án

Hoàng Cao Liêm (2018), Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước tại tỉnh Hà Nam, Luận án Tiến sỹ quản lý kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án tuy tập trung vào pháp luật hành chính, quản lý nhà nước, nhưng là tài liệu hữu ích trong nghiên cứu, áp dụng trong đầu tư kết cấu hạ tầng, trong đó có đầu tư xây dựng, đặc biệt là vai trò quản lý nhà nước bằng pháp luật trong đầu tư từ nguồn vốn nhà nước.

Nguyễn Hữu Mạnh (2019), Bảo vệ cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp theo pháp luật Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội. Luận án đã làm rõ những vấn đề lý luận về bảo vệ cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp và bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp theo pháp luật, bên cạnh đó luận án cũng đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao đảm bảo cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp nói riêng và đấu thầu xây dựng nói

Nguyễn Thành Nam (2014), Pháp luật Việt Nam về đấu thầu xây dựng – Thực Trạng và hướng hoàn thiện, Luận văn Thạc sĩ ngành Luật kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về đấu thầu xây dựng và đánh giá thực trạng trong đấu thầu xây dựng ở Việt Nam hiện nay, đồng thời đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật đấu thầu trong thời gian tới.

Vũ Minh Chiến (2019), Đấu thầu thi công công trình xây dựng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước theo pháp luật đấu thầu – Từ thực tiễn Thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, Luận văn Thạc sĩ ngành Luật kinh tế, Học viện Khoa học xã hội. Luận văn đã nghiên cứu vấn đề lý luận chung về đấu thầu xây dựng và đánh giá thực trạng trong đấu thầu xây dựng và áp dụng tại Thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh và một số giải pháp cụ thể trong quá trình áp dụng đấu thầu xây dựng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước tại địa phương mình.

Sách tham khảo

Trần Quang Phú (2013), Giáo trình đấu thầu trong hoạt động xây dựng, Bộ môn kinh tế xây dựng, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, NXB Giao thông vận tải. Trong công trình này giới thiệu rất chi tiết trong hoạt động đấu thầu xây dựng, từ khái niệm đến các hình thức đấu thầu xây dựng. Bên cạnh đó, công trình đưa ra những tình huống pháp lý trong quá trình thực hiện đấu thầu xây dựng để người đọc hình dung cụ thể những vấn đề phát sinh trong thực tế.

Đinh Đào Ánh Thủy (2018), Giáo trình Đấu thầu, Bộ môn Kinh tế Đầu tư, Khoa Đầu tư, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân. Công trình này giới thiệu tổng quan về đấu thầu, kế hoạch của dự án đầu tư và đặt ra một số vấn đề đấu thầu tại Việt Nam, trong đó có cả các câu hỏi tình huống thực tế xảy ra trong quá trình đấu thầu.

Nguyễn Thị Tuyết Dung, Phạm Thị Tuyết, Bùi Mạnh Hùng (2019), Đấu thầu trong xây dựng, NXB Xây dựng. Trong công trình trình bày những nội dung cơ bản của pháp luật liên quan đến đấu thầu và nghiệp vụ đấu thầu dự án đầu tư xây dựng.

Bài báo

Trần Văn Hùng (2007), Kinh nghiệm của một số nước và tổ chức quốc tế trong việc nâng cao chất lượng đấu thầu xây dựng. Cổng thông tin điện tử Bộ xây dựng, ngày 01/3/2007. Bài báo tổng hợp những kinh nghiệm quý báu đó làm những bài học cho các hoạt động đấu thầu xây dựng nói chung của các nước nói chung, đấu thầu xây dựng các công trình xây dựng, giao thông ở Việt Nam nói riêng và từ đó góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động này trong tương lai ở Việt

Hải Bình (2018), Sẵn sàng cho các bước chuyển mới trong đấu thầu qua mạng. baodauthau.vn, ngày 22/01/2018. Báo này đề cập đến những văn bản pháp lý quan trọng về đấu thầu qua mạng, Thông tư số 04/2017/TT-BKH được ban hành nhằm giúp giảm tối đa các thủ tục hành chính, tự động hóa các thao tác đăng tải thông tin đấu thầu, đánh giá sơ bộ hồ sơ dự thầu…

Bản tin Dự trữ Nhà nước (2021), “Đẩy mạnh thực hiện đấu thầu qua mạng, tăng tính cạnh tranh, công khai, minh bạch”. Tạp chí tài chính số 1/2021. Bài báo nhấn mạnh tầm quan trọng của đấu thầu qua mạng có vai trò quyết định của sự phát triển và tạo sự cạnh tranh lành mạnh trong quá trình đấu thầu giữa các chủ thể tham gia.

Các công trình khoa học đã công bố đã giải quyết được các vấn đề sau đây liên quan đến chủ đề liên quan của luận văn:

Những vấn đề lý luận về đấu thầu nói chung và đấu thầu xây dựng nói riêng tại Việt Nam; đánh giá thực trạng quy định pháp luật về đấu thầu, đấu thầu xây dựng; các giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu thầu, đấu thầu xây dựng tại Việt

Kinh nghiệm một số nước về đấu thầu xây dựng, cũng như đấu thầu từ nguồn ngân sách Nhà nước và một số bài học kinh nghiệm từ, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật trong việc đấu thầu xây dựng.

Tuy nhiên, do các chủ đề nghiên cứu khác nhau cùng với thời gian công bố, phạm vi nghiên cứu và thời điểm áp dụng pháp luật khác nhau nên những vấn đề liên quan đến chủ đề chưa được giải quyết trong các công trình đã công bố:

Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về đầu tư trên địa bàn tỉnh Bình Dương.

Các số liệu, quy mô, những thuận lợi, khó khăn trong đấu thầu xây dựng trong các lĩnh vực, địa phương khác

Tóm lại, những công trình nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham khảo cần thiết, là cơ sở kế thừa cho các nghiên cứu tiếp theo. Tuy nhiên, đến nay chưa áp dụng lý luận, lẫn thực tiễn về đấu thầu xây dựng đầu tư công tại tỉnh Bình Dương. Vì vậy, đề tài “Pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công – Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bình Dương” là công trình nghiên cứu những điểm mới trong các quy định của pháp luật về đấu thầu xây dựng đầu tư công và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bình Dương.