[Luận văn 2022] Pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường- thực tiễn tại tỉnh Bình Dương – ThS. Nguyễn Thị Mỹ Dung

[Luận văn 2022] Pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường- thực tiễn tại tỉnh Bình Dương – ThS. Nguyễn Thị Mỹ Dung

Lý do chọn thực hiện đề tài

Trên thế giới, dịch vụ BVMT (trong đó có cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường) là một ngành kinh tế có đóng góp quan trọng vào GDP, được nhiều quốc gia quan tâm, đặc biệt là ở những nước phát triển. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế với xu hướng tự do hóa thương mại hàng hóa và dịch vụ ngày càng được mở rộng thì mở cửa thị trường dịch vụ BVMT trở thành một trong những nội dung quan trọng trong các khuôn khổ hợp tác quốc tế. Việt Nam cũng đang phải cam kết thực hiện ngày càng nhiều hơn các cam kết quốc tế có liên quan đến môi trường, trong khi các doanh nghiệp đang gặp phải những thách thức trong việc đáp ứng các yêu cầu về môi trường trong xuất khẩu sang các thị trường của các nước phát triển thì việc mở cửa thị trường dịch vụ BVMT sẽ tạo điều kiện cho các đối tác nước ngoài đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực này tại Việt Nam đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước BVMT với chi phí thấp hơn.

Để BVMT, pháp luật của các nước đã quy định nhiều công cụ pháp lý cũng như kỹ thuật, trong đó đánh giá tác động môi trường là một công cụ pháp lý, kỹ thuật rất hữu hiệu. Luật Môi trường năm 2020 quan niệm “Đánh giá tác động môi trường” là quá trình phân tích, đánh giá, nhận dạng, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư và đưa ra biện pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. (Khoản 7 Điều 3 Luật Môi trường năm 2020). Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là công cụ pháp lý và kỹ thuật quan trọng để xác định, phân tích, dự báo tác động môi trường của các dự án, các kế hoạch, quy hoạch phát triển; cung ứng luận cứ khoa học cho chính quyền, cơ quan quản lý chuyên ngành và doanh nghiệp cân nhắc trong quá trình ra quyết định đầu tư. Quy trình đánh giá tác động môi trường có thể là cơ sở cho việc đàm phán, thương lượng giữa các chuyên gia phát triển với các tổ chức dân sự hữu quan và các nhà quản lý quy hoạch. Điều này giúp cân bằng giữa lợi ích môi trường và lợi ích phát triển.

Cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường là một chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, là một bộ phận quan trọng của Chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đến nay, khung chính sách, pháp luật về phát triển dịch vụ cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường đã được hình thành. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để các cấp, các Bộ, ngành có liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường.

Ở tỉnh Bình Dương việc thực hiện các quy định của pháp luật về dịch vụ đánh giá tác động của môi trường trong thời gian qua đã thu được những thành quả đáng kể trong việc bảo vệ môi trường, tuy nhiên thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều bất cập trong quá trình thực hiện, quá trình thực hiện pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường của các chủ đầu tư, các cấp chính quyền và Nhân dân vẫn còn mang tính hình thức, chất lượng, hiệu quả không cao. Tình trạng vi phạm pháp luật về môi trường gia tăng đã làm cho môi trường ở nhiều khu vực bị ô nhiễm nghiêm trọng. Mặc dù, văn bản pháp luật về các quy định về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường được ban hành với số lượng lớn song ít được thực thi hoặc thực thi không đầy đủ làm cho môi trường ở một số địa phương đã và đang bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Do vậy, việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật từ đó tìm ra các nguyên nhân và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường là việc làm hết sức cần thiết. Từ tất cả các lý do nêu trên, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường- thực tiễn tại tỉnh Bình Dương” để làm luận văn thạc sĩ luật học, chuyên ngành Luật kinh tế.

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay, theo sự tìm hiểu và nghiên cứu của tác giả thì số lượng công trình khoa học pháp lý trong nước nghiên cứu về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường không nhiều. Chủ yếu là các công trình nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường. Do ngành dịch vụ ĐTM là một ngành rất mới ở nước ta và mới bắt đầu được quy định trong Luật BVMT năm 2005 và tiếp tục được ghi nhận và phát triển trong Luật BVMT năm 2014, Luật BVMT năm 2020. Hầu như chưa có một công trình khoa học pháp lý nào trong nước nghiên cứu về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường một cách đầy đủ và toàn diện. Có thể nói, đây là một hướng nghiên cứu rất mới trong lĩnh vực pháp lý. Do vậy, việc tổng hợp và phân tích các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến nội dung của luận văn đã gặp rất nhiều khó khăn và vướng mắc. Tuy nhiên, sau một thời gian cố gắng tra cứu các tài liệu có liên quan đến nội dung luận văn thì có một số công trình tiêu biểu như sau:

Phạm Mạnh Thắng (2019), “Pháp luật về đánh giá tác động môi trường qua thực tiễn Thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Mở Hà Nội, Luận văn đã đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về ĐTM qua thực tiễn tại thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ để việc áp dụng các văn bản pháp luật về ĐTM được đảm bảo có hiệu lực, hiệu quả trong thời gian tới

Phạm Thanh Sơn (2017), “Pháp luật Việt Nam về đánh giá tác động môi trường”, Luận văn thạc sĩ, Viện Đại Học Mở Hà Nội. Luận văn đã phân tích, đánh giá pháp luật về ĐTM và việc thực thi pháp luật về ĐTM tại Việt nam trong thời gian qua, trên cơ sở kinh nghiệm của một số quốc gia, những định hướng trong hoàn thiện pháp luật về ĐTM ở Việt Nam phải bảo đảm phát triển bền vững của đất nước, việc hoàn thiện phải đặt trong tổng thể của việc hoàn thiện pháp luật môi trường và bảm bảo sự tương thích, thống nhất với giữa luật môi trường với các ngành luật khác và phải đảm bảo sự phù hợp với pháp luật quốc tế về ĐTM đối với các dự án đầu tư. Với thực trạng pháp luật về ĐTM và thực tiễn thi hành hiện nay, cần thực hiện một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của ĐTM để đạt được mục tiêu BVMT đất nước

Lê Văn Hợp (2018), “Pháp luật về đánh giá tác động môi trường những bất cập cần sửa đổi, bổ sung”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật. Số 12 năm 2018. Bài viết đã phân tích những bất cập trong các qui định của pháp luật bảo vệ môi trường hiện nay về việc lập, phê duyệt, thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

Lương Thị Thoa (2020), “Đánh giá tác động môi trường theo pháp luật Việt Nam và một số kiến nghị nâng cao hiệu quả thực thi”, tạp chí Pháp luật và thực tiễn, Số 42, năm Bài viết đã phân tích những qui định về đánh giá tác động môi trường theo pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn thực hiện những qui định này. Từ đó đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện.

Nguyễn Hoàng Thùy Trang (2020), “Bàn về khái niệm dịch vụ môi trường”, Tạp chí Khoa học pháp lý, Số 08 (138). Bài viết này giới thiệu các khái niệm dịch vụ BVMT theo quy định của GATS, của OECD/ EUROSTAT và theo quy định của pháp luật Việt Nam, phân tích sự khác biệt giữa chúng và đưa ra một số đề xuất liên quan đến nội hàm khái niệm và phân loại dịch vụ BVMT tại Việt Nam nhằm tạo cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật điều chỉnh loại hình dịch vụ này tại Việt Nam

Vũ Thu Hạnh (2007), “Bước đầu nghiên cứu về cơ chế chi trả dịch vụ môi trường tại Việt Nam”, Tạp chí Luật học, Số 7/2007. Bài viết đã nêu các quan điểm về dịch vụ môi trường và chi trả dịch vụ môi trường. Trình bày cơ sở pháp lí cho cơ chế chi trả dịch vụ môi trường trong trường hợp tiếp cận các nguồn tài nguyên sinh học, thụ hưởng vẻ đẹp cảnh quan, hấp thụ carbon, cung ứng nguồn nước.

Võ Thị Kim Tuyến (2018), “Cơ sở lí luận của pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường”, Tạp chí Luật học, Số 10. Bài viết đưa ra các khái niệm dịch vụ môi trường và phát triển dịch vụ môi trường; khái niệm, nguyên tắc và những nội dung cơ bản của pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường.

Võ Thị Kim Tuyến (2017), “Một số cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến phát triển dịch vụ môi trường”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số 11/2017. Bài viết đã đề cập và phân tích một số cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến phát triển dịch vụ môi trường. Từ đó, đưa ra những đánh giá, nhận xét về khả năng đáp ứng các cam kết quốc tế về dịch vụ môi trường của Việt Nam trong giai đoạn hiện

Đặng Thanh Sơn (2019), “Pháp luật về chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn đã trình bày những vấn đề lí luận và pháp luật về chi trả dịch vụ môi trường rừng. Phân tích thực trạng pháp luật về chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam; từ đó đưa ra phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về vấn đề này.

Tuy còn mới mẻ nhưng từ khi có cơ sở pháp lý, việc nghiên cứu và tổ chức áp dụng các quy định về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường đã được tích cực triển khai và đã đem lại những kết quả tác động tích cực ban đầu, cụ thể là:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đưa ra các quan điểm về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường và đồng thời cũng đã chỉ ra các đặc điểm, vài trò và phân loại cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường được tác giả kế thừa và phát triển. Đây cũng là cơ sở lý luận làm tiền đề để tác giả tiếp tục phát triển các khái niệm về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường, pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường.

Thứ hai, các nghiên cứu nêu trên đã mô tả được một phần bức tranh tổng thể thực trạng pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường và thực trạng áp dụng pháp luật tại Việt Nam trong thời gian qua. Đồng thời các nghiên cứu cũng đã chỉ ra các cam kết quốc tế và pháp luật một số quốc gia trên thế giới về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường của Việt Nam để từ đó đưa ra những đánh giá sự phù hợp giữa các cam kết quốc tế đó với pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường của Việt Nam hay không để có sự điều chỉnh cho phù hợp.

Thứ ba, các bài viết, công trình nghiên cứu trên đã phần nào đưa ra được một số nhận định, đánh giá chung về thực trạng pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường của Việt Nam và qua đó đóng góp một số giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật về cung ứng dịch vụ đánh giá tác động môi trường của Việt Nam dưới nhiều góc độ khác nhau.