[Luận văn 2020] Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Ngô Quốc Cường

[Luận văn 2020] Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Ngô Quốc Cường

1. Tính cấp thiết của đề tài

Sự phát triển công nghệ thông tin đã mang lại nhiều tiện ích, nhất là những lợi ích mang lại từ mang Internet, mạng máy tính, điện thoại thông minh… giúp cho người sử dụng tìm kiếm, lưu trữ thông tin, kết nối liên lạc một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, cũng chính từ những tiện ích mà công nghệ thông tin mang lại cho người sử dụng thì nó cũng trở thành mảnh đất màu mỡ cho các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao phát triển như trộm cắp cước viễn thông, đánh cắp tiến trong tài khoản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đánh bạc, cá độ qua mạng… làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

Trong những năm gần đây, tội phạm sử dụng công nghệ cao nói chung và tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản nói riêng ngày càng gia tăng, diễn biến rất phức tạp đã gây ra nhiều hậu quả rất nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến an ninh trật tự và sự phát triển kinh tế của đất nước ta trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Theo số liệu thống kê của Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an thì trong nhiều năm qua đã phát hiện hàng chục nghìn vụ việc vi phạm pháp luật có liên quan đến yếu tố công nghệ cao, trong đó các vụ vi phạm pháp luật và phạm tội sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản chiếm đa số. Đặc biệt, có những vụ thiệt hại về tài sản lên đến hàng nghìn tỷ đồng với hàng chục nghìn nạn nhân cả trong và ngoài nước.

Mặc dù các đơn vị chức năng trong lực lượng Công an nhân dân đã làm tốt công tác đấu tranh phòng, chống, ngăn chặn nhiều vụ phạm tội và điều tra, xử lý kịp thời nhiều vụ phạm tội sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, tỷ lệ điều tra, xử lý đối với loại tội phạm này chưa cao, chưa phản ánh đúng thực trạng của tội phạm này trong thực tiễn, hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội phạm này còn nhiều bất cập, hạn chế như:

Thực tế đã cho thấy tội phạm sử dụng công nghệ cao nói chung và tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản nói riêng là một loại tội phạm mới với những phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, hành vi phạm tội không giống như những loại tội phạm chiếm đoạt tài sản “truyền thống”. Đối tượng phạm tội ở một nơi nhưng có thể gây án trên khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước, thậm chí cả ở nước ngoài, người bị hại có thể lên đến hàng trăm, hàng nghìn người… từ đó phát sinh những bất cập về thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử. Mặc khác, hệ thống lý luận về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản chưa được xây dựng hoàn thiện, trình độ của nhiều cán bộ điều tra, điều tra viên làm nhiệm vụ điều tra tội phạm này trong lực lượng Công an nhân dân, cũng như trong các cơ quan tiến hành tố tụng chưa được đào tạo bài bản, trình độ chuyên môn trong lĩnh vực công nghệ thông tin chưa cao. Trong khi đó, trình độ sử dụng công nghệ thông tin của đối tượng phạm tội thường rất cao nên trong công tác điều tra, xử lý còn gặp nhiều khó khăn, bị động, lúng túng

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, việc lựa chọn đề tài: “Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015” để làm luận văn Thạc sĩ Luật học, theo học viên là cấp thiết và đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn khách quan hiện nay.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở nhiều góc độ khác nhau như:

– TS. Phạm Văn Lợi (2007), Tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, Sách chuyên khảo, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội;

– PGS. TS. Nguyễn Hòa Bình (2009), Tội phạm sử dụng công nghệ cao ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp phòng ngừa, điều tra của lực lượng Cảnh sát nhân dân, Đề tài khoa học cấp Bộ, Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an;

– TS. Trần Văn Hòa (2011), An toàn thông tin và công tác phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, sách chuyên khảo, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội;

– Nguyễn Anh Tuấn (2011), Phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực thế ngân hàng theo chức năng của lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện Cảnh sát nhân dân;

– Lại Kiên Cường (2014), Phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử của lực lượng Cảnh sát nhân dân, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Cảnh sát nhân dân;

– Lê Xuân Minh (2014), Phòng ngừa tội phạm mạng máy tính theo chức năng của lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện Cảnh sát nhân dân;

– Nguyễn Thị Xuân Thu (2015), Phòng ngừa tội phạm sử dụng mạng Internet, mạng viễn thông kỹ thuật số để chiếm đoạt tài sản, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Cảnh sát nhân dân;

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu, bài viết đăng trên các báo, tạp chí Cảnh sát nhân dân, mạng Internet. Bên cạnh đó, còn có các giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội do GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa làm chủ biên; giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của Khoa Luật trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội do GS.TSKH. Lê Văn Cảm làm chủ biên; giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của TS. Phạm Mạnh Hùng cũng đã đề cập và phân tích một cách khoa học về loại tội phạm này. Tuy nhiên, trong thời gian từ năm 2017 đến nay, chưa có công trình khoa học nào dưới dạng một Luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Do đó, đề tài này không trùng với bất kỳ công trình khoa học nào đã công bố.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực tiễn công tác điều tra, xử lý tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian qua, từ đó đề xuất một số giải pháp sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian tới.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục tiêu trên, luận văn cần giải quyết tốt các nhiệm vụ cơ bản sau đây.

– Phân tích để làm rõ các khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản và khái quát lịch sử hình thành của tội danh này theo quy định của pháp luật Hình sự Việt Nam.

– Phân tích các dấu hiệu pháp lý và hình phạt áp dụng đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015.

– Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản để làm rõ những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội danh trên.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tiếp cận và nghiên cứu dưới góc độ luật hình sự quy định về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở Việt Nam.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản từ năm 2014 đến năm 2018 trên địa bàn toàn quốc.

5. Cơ sở lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận là các luận điểm khoa học Luật Hình sự (nói chung) và về cấu thành tội phạm của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông. phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (nói riêng).

5.1. Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành việc nghiên cứu, tác giả luận văn sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

– Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tác giả tiến hành sưu tầm, hệ thống hóa để nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật, các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan… từ đó làm rõ những vấn đề về lý luận trong việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

– Phương pháp phân tích và tổng hợp: Thông qua nghiên cứu các hồ sơ, tài liệu, số liệu để phân tích, đánh giá, tổng hợp nhằm tìm ra những hạn chế, nguyên nhân hạn chế để để ra giải pháp khắc phục những hạn chế đó.

– Phương pháp thống kê, so sánh Từ các báo cáo số liệu trong hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản từ năm 2014 đến 2018, tác giả luận văn so sánh sự gia tăng về số lượng của tội phạm này qua từng năm từ đó đánh giá các mối liên hệ giữa các bộ phận trong cơ cấu cũng như diễn biến tình hình của tội phạm này.

– Phương pháp chuyên gia: Trong quá trình làm luận văn, tác giả có thể tiếp xúc, trao đổi với các điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, giáo viên; nhà nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, an ninh mạng để nắm bắt, ghi nhận những thuận lợi, khó khăn trong hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

6. Những đóng góp mới của đề tài

Từ việc nghiên cứu những vấn đề lý luận về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian qua để làm sáng tỏ thêm phần lý luận, góp phần sửa đổi, bổ sung hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian tới.

Trên cơ sở đánh giá, tổng kết thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự giai đoạn 2014 – 2018 đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, luận văn làm rõ những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động định tội danh và áp dụng hình phạt đối với tội danh này. Từ đó, đề xuất một số giải pháp sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian tới.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận văn được cấu trúc thành 03 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề chung về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

Chương 2: Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

Chương 3: Thực tiễn áp dụng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.