[Luận văn 2022] Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Phạm Thu Phương

[Luận văn 2022] Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Phạm Thu Phương

1. Tính cấp thiết của đề tài

Từ năm 1986, Đảng và Nhà nước ta bắt đầu thực hiện chiến lược đổi mới và mở cửa nền kinh tế đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhiệm vụ của nhân dân ta là tập trung mọi lực lượng, tranh thủ thời cơ, vượt qua thách thức, đẩy mạnh công cuộc đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả cao và bền vững đi đôi với giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, cải thiện đời sống nhân dân, nâng cao tích lũy từ nội bộ nền kinh tế, tạo tiền đề vững chắc cho bước phát triển cao hơn vào đầu thế kỷ sau. Công cuộc đổi mới toàn diện đó, nhất là đổi mới về quản lý kinh tế, xóa bỏ tập trung quan liêu, bao cấp, khuyến khích phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, thực hiện cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đưa đất nước ta ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tiến tới nền kinh tế thị trường đầy đủ và hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Với mục tiêu xây dựng và phát triển đó, Đảng và Nhà nước ta đã đạt những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có kết quả đáng nể về tăng trưởng sản xuất, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng và toàn xã hội bằng cách cung cấp một lượng hàng hóa nhiều về số lượng, đa dạng về chủng loại, nhãn hiệu, kiểu dáng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, chúng ta cũng phải đối đầu với những mặt trái của nền kinh tế này, trong đó có nạn sản xuất, buôn bán hàng giả. Hàng giả được sản xuất giống như hàng thật về mọi mặt khiến cho người tiêu dùng rất khó phân biệt. Hàng giả ngày càng xuất hiện tràn lan trên thị trường làm ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân, trật tự xã hội, an ninh quốc phòng, các công ty kinh doanh hợp pháp, đặc biệt là ảnh hưởng đến lòng tin của người tiêu dùng.

Sự phát triển, biển tướng của vấn nạn hàng giả không dừng lại ở bất kỳ lĩnh vực hoặc mặt hàng đơn lẻ nào, chúng ta có thể bắt gặp hàng giả có mặt ở rất nhiều phân khúc của thị trường, từ các “mẹt” hàng tạp hóa trên các phiên chợ vùng sâu, vùng xa đến hè phố các đô thị, thậm chỉ len lỏi, trà trộn vào cả những siêu thị cao cấp ở những đô thị lớn, trong đó có cả mặt hàng là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm. Tình trạng hàng giả trộn lẫn vào trong đời sống sinh hoạt hằng ngày khiến người tiêu dùng luôn trong tâm thế e ngại khi mua một loại thực phẩm nào đó ngoài chợ hay các cửa hàng nhỏ lẽ, bởi lẽ, rất khó có câu trả lời chắc chắn rằng “thực phẩm này có “sạch” hay không? Có dính hóa chất độc hại hay không?” và có an toàn cho sức khỏe khi sử dụng? Nỗi lo lắng tăng lên khi thời gian gần đây, nhiều cơ quan báo chỉ đề cập nhiều vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là các loại thực phẩm như rượu, bia, nước giải khát, bánh, kẹo,… và phụ gia thực phẩm giả như bột ngọt, mì chính… Các sản phẩm giả này luôn tiềm ẩn những nguy cơ khôn lường đến sức khỏe do thường được làm giả từ nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và sản xuất lén lút không bảo đảm vệ sinh.

Có thể thấy trong những năm qua, các cơ quan nhà nước đã tích cực tổ chức điều tra, khám phá và xử lý kịp thời nhiều vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả. Song do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn không giảm, thậm chí còn tăng đến chóng mặt cùng thủ đoạn phạm tội tinh vi, gây ra nhiều thiệt hại cho các đơn vị kinh tế, doanh nghiệp và nhân dân Một số vụ gây hoang mang trong tư tưởng quần chúng nhân dân, tác động đến sự phát triển của nền kinh tế, đời sống nhân dân, từ đó ảnh hưởng đến sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Bên cạnh đó, các biện pháp đấu tranh, phòng chống cũng như quá trình điều tra khám phá loại tội này còn nhiều bất cập, chưa có sự phối hợp cần thiết giữa các lực lượng thực thi pháp luật, sự hỗ trợ của người tiêu dùng, của quần chúng nhân dân còn hạn chế, nên hiệu quả xử lý các vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả còn thấp. Tỷ lệ các vụ án được phát hiện thấp, tiến hành điều tra chậm, đề nghị xử lý bằng hình sự chưa cao.

Đứng trước diễn biến phức tạp của tội phạm về hàng giả, BLHS năm 2015 đã thay đổi tách đối tượng lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm thành một quy định riêng biệt để bảo vệ loại hàng hóa này trước hiện tượng hàng giả thực phẩm đang được làm tràn lan với số lượng vụ việc vi phạm tăng mạnh và diễn biến thủ đoạn, tinh vi. Vậy để tìm hiểu kỹ hơn về ảnh hưởng của BLHS năm 2015 sau khi được ban hành và áp dụng vào thực tiễn cuộc sống đã và đang có sự ảnh hưởng như thế nào về vấn nạn hàng giả trên, tác giả xin lựa chọn đề tài: “Tội sản xuất buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm trong BLHS năm 2015”. Đề tài sẽ góp phần làm rõ tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm theo quy định của BLHS Việt Nam, thực trạng điều tra, truy tổ, xét xử đối với loại tội phạm này từ khi áp dụng BLHS năm 2015, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội sản xuất, buôn bán hàng giả.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài của luận văn

Đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung, tội phạm về hàng giã nói riêng là vấn đề mang tính thời sự, đã và đang được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Rất nhiều công trình nghiên cứu về tội phạm về hàng giả đã được công bố, điển hình như Giáo trình, tài liệu giảng dạy tại các cơ sở đào tạo Luật học như: Giáo trình luật hình sự Việt Nam – Phần chung – TS. Cao Thị Oanh (chủ biên), NXB. Giáo dục năm 2012; Giáo trình luật hình sự Việt Nam – Phần các tội phạm – TS Cao Thị Oanh (chủ biên) NXB Giáo dục năm 2012; Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội – GS.TS. Nguyễn Ngọc Hoa (chủ biên), NXB. Công an nhân dân năm 2012; Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội – PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) NXB Đại học quốc gia Hà Nội năm 2001,… Ngoài ra còn có các công trình đi sâu vào phân tích cả quy định pháp luật hiệu quả như: Bình Luận Khoa Học Bộ Luật Hình Sự Năm 2015 Sửa Đổi, Bổ Sung Năm 2017 Phần Tội Phạm– GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa (chủ biên), NXB. Tư pháp xuất bản; Bình luận khoa học bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, NXB. Công an nhân dân,.. Trong các công trình này, các tác giả phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận của luật hình sự như những vấn đề về tội phạm, hình phạt và những vấn đề có liên quan đến tội phạm và hình phạt. Đây là cơ sở để tác giả luận văn nhận thức sâu sắc các quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm về hàng giả.

Ngoài những công trình mang tính lý luận về luật hình sự như đã nêu ở trên, còn có thể kể đến các công trình khoa học khác nghiên cứu cụ thể hơn về nhóm các tội phạm về hàng giả như: Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Ngọc Việt “Tội làm hàng giả tội buôn bán hàng giả – Thực trạng và các biện pháp phòng chống” năm 2001; Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Tài Tuệ “Các tội phạm về hàng giả theo pháp luật hình sự Việt Nam” năm 2018; Luận văn Thạc sỹ “Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 156 Bộ luật hình sự năm 1999” – Nguyễn Thị Tố Uyên, 2014, Luận văn Thạc sỹ “Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Luật Hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu của địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh)”, Trương Văn Út, 2013,..

Các công trình nêu trên đã đóng góp vào hệ thống khoa học pháp lý hình sự những giá trị lý luận và thực tiễn nhất định. Tuy nhiên, các công trình đó chưa đi sâu nghiên cứu, phân tích “Tội sản xuất buôn bán hàng giả là lương thực thực phẩm, phụ gia thực phẩm” nên chưa đưa ra những kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả của hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đối với tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm được quy định riêng trong BLHS năm 2015 này.

Quá trình nghiên cứu đề tài này, tác giả cũng đã tiếp thu, kế thừa những điểm phù hợp từ các công trình nghiên cứu trước đó để làm sáng tỏ khía cạnh hình sự của đề tài.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Luận văn được thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu, làm rõ khái niệm, đặc điểm pháp lý, các vấn đề khác có liên quan, kết quả cuộc đấu tranh phòng, chống tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở đó xây dựng hệ thống giải pháp, những định hướng và kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của Điều 193 BLHS năm 2015 và một số giải pháp nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm này.

Để đạt được những mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

– Nghiên cứu, phân tích một số vấn đề lý luận về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm hiện nay ở Việt Nam.

– Phân tích, đánh giá quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.

– Nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật Hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm ở Việt Nam, làm sáng tỏ thực tiễn áp dụng loại tội phạm này, nêu lên những vướng mắc trong điều tra, truy tố, xét xử và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong thực tế.

– Đưa ra các kiến nghị hoàn thiện Bộ luật hình sự và đề xuất khác nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận, thực tiễn đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm ở Việt Nam hiện nay và định hướng đấu tranh của toàn xã hội với hiện tượng tội phạm về hàng giả nói chung và tội phạm trong hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm nói riêng.

Về phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm được quy định tại Điều 193 BLHS năm 2015. Luận văn cũng đi sâu nghiên cứu tình hình thực tiễn, những quy định của pháp luật hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm nhằm làm rõ các dấu hiệu pháp lý và những nội dung cần nghiên cứu về mặt lý luận trên lĩnh vực này nhằm phục vụ tốt hơn cho việc xác định tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả, cho cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội phạm trong nền kinh tế thị trường.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, và về xây dựng pháp luật.

Phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Để phù hợp với đối tượng, nhiệm vụ và mục đích của đề tài, luận văn sử dụng một cách linh hoạt và hợp lý các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, thống kê, logic học.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Những kết quả đạt được của luận văn có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định của pháp luật hình sự hiện hành về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm nói riêng. Thông qua kết quả nghiên cứu và các đề xuất, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào việc phát triển khoa học luật hình sự nói chung, hoàn thiện về tội sản xuất, buôn bán hàng giả và tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm nói riêng.

Luận văn đề cập các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống các tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm để các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp có thể tham khảo, góp phần hỗ trợ cho việc xây dựng kế hoạch tổ chức đấu tranh phòng, chống tội phạm có hiệu quả đối với loại tội phạm này.

Luận văn còn là tài liệu nghiên cứu của giáo viên, cán bộ nghiên cứu, học sinh các trường đào tạo pháp luật tại Việt Nam.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề chung về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.

Chương 2: Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.

Chương 3: Thực tiễn áp dụng quy định, một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả xét xử tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.