[Luận văn 2021] Quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và thực tiễn thi hành ở Thành phố Hà Nội – ThS. Nguyễn Hồng Châm

[Luận văn 2021] Quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và thực tiễn thi hành ở Thành phố Hà Nội – ThS. Nguyễn Hồng Châm

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đang có những bước phát triển vượt bậc, đặc biệt, từ khi Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Các hoạt động trao đổi hàng hóa, thương mại, dịch vụ hiện nay không chỉ diễn ra trong phạm vi lãnh thổ mà còn vươn ra tầm quốc tế. Để phù hợp với xu thế đó, hệ thống các NHTM cũng không ngừng phát triển và mở rộng. Tuy nhiên, song song với sự phát triển là tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với hệ thống ngân hàng và ảnh hưởng đến nền kinh tế của cả đất nước.

Quản trị công ty tốt là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa nguồn lực, giảm thiểu khả năng tổn thương đối với nền kinh tế trước các cuộc khủng hoảng tài chính. Nâng cao hiệu quả quản trị đồng nghĩa với việc góp phần vào sự phát triển ổn định, bền vững, nâng cao khả năng tiếp cận được các nguồn vốn từ bên ngoài của các công ty. Ngược lại, một khuôn khổ quản trị công ty yếu kém sẽ làm giảm độ tin tưởng của các nhà đầu tư, giảm giá trị kinh tế của công ty và có thể dẫn tới các nguy cơ bị phá sản hoặc thôn tính, sáp nhập công ty, điều này sẽ làm tăng rủi ro đối với nền kinh tế quốc dân

Với ý nghĩa quan trọng đó, khung pháp lý về quản trị công ty cổ phần nói chung và ngân hàng thương mại cổ phần nói riêng đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện. Các thông lệ quốc tế tốt về quản trị công ty và các chuyên gia tài chính quốc tế đã nhấn mạnh đến vai trò của thành viên độc lập hội đồng quản trị như là một giải pháp quan trọng để cải thiện, nâng cao chất lượng quản trị công ty trong các ngân hàng thương mại cổ phần. Thành viên độc lập hội đồng quản trị được cho là chìa khóa giải quyết xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ, họ mang đến góc nhìn từ bên ngoài về chiến lược kiểm soát, làm giảm nguy cơ lạm dụng quyền hạn của những người quản lý, điều hành công ty.

Ở Việt Nam, Luật các Tổ chức tín dụng sửa đổi bổ sung năm 2017 và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan đã quy định về sự tham gia của thành viên độc lập trong cơ cấu của hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần. Tuy nhiên, các quy định pháp luật về vấn đề này còn tương đối sơ sài, vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và thực tiễn thi hành ở thành phố Hà Nội” để thực hiện nghiên cứu.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây vấn đề quản trị công ty đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Các hướng nghiên cứu chủ yếu tập trung vào quản trị công ty cổ phần, như các công trình sau:

– Cao Đình Lãnh (2008), Tiếp cận quản trị công ty cổ phần trên phương điện kết hợp hài hoà lợi ích giữa các bên, Nhà nước và Pháp luật số 2/2008, tr.35 – 40.

– Phan Thị Cẩm Lai, Thành viên Hội đồng quản trị độc lập và Ban kiểm soát trong cấu trúc quản trị công ty cổ phần tại Việt Nam, Tạp chí khoa học – Đại học Đồng Nai, Số 09 – 2018

– Phan Thị Thanh Thuỷ (2018), Bàn về tính minh bạch trong quản trị công ty cổ phần ở Việt Nam, Nghiên cứu lập pháp số 01/2018, tr 50 – 58.

– Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Khoa, Mô hình quản trị công ty cổ phần theo quy định pháp luật một số nước và kinh nghiệm cho Việt Nam, Viện Luật So sánh, Trường Đại học Luật Hà Nội.

– Nguyễn Thị Minh Huệ (2021), Những điểm mới về quản trị công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2020, Nghề Luật Số 2 tr 43 – 48.

Các công trình nghiên cứu đề cập đến quản trị công ty cổ phần có thể kể đến

– Phan Thị Bảo Yến (2014), Mô hình quản trị Công ty cổ phần tại Việt Nam hiện nay – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện, Luận văn Thạc sĩ Luật học.

– Vũ Thị Niềm (2012), Pháp luật về Quản trị Công ty cổ phần – Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Khóa luận tốt nghiệp.

– Hoàng Hà Vĩnh Châm (2007), Quản trị công ty cổ phần theo pháp luật hiện hành ở Việt Nam, Khóa luận tốt nghiệp.

Quản trị công ty và thành viên độc lập hội đồng quản trị trong các ngân hàng thương mại cổ phần là vấn đề tương đối mới mẻ, thực tế những công trình nghiên cứu, những bài viết về vấn đề này còn khá ít. Ngoài một số bài báo để cập hoặc nghiên cứu các khía cạnh của vấn đề quản trị, điều hành trong ngân hàng thương mại cổ phần và các công trình nghiên cứu về quản trị trong công ty cổ phần như kể trên, thì các công trình nghiên cứu đầy đủ về vấn đề quản trị cho ngân hàng thương mại cổ phần vẫn chưa nhiều. Có thể kể đến như: Nguyễn Phương Linh, Vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập tại ngân hàng thương mại nhà nước và một số vấn đề đặt ra, Tạp chí Ngân hàng số 5 tháng 3/2010, TS. Lê Thị Huyền Diệu, ThS. Nguyễn Trung Hậu, Tư duy mới về quản trị công ty tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Năm 2016 có công trình: Nguyễn Hồng Ngọc, Quy chế pháp lý của thành viên Hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học là nghiên cứu cụ thể nhất về đề tài này hiện nay.

Trước yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý về quản trị công ty trong các ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam hiện nay, việc nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống về quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần sẽ mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những kiến nghị của đề tài hi vọng sẽ đem lại những giải pháp thiết thực cho việc hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần, nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động của thành viên độc lập hội đồng quản trị cũng như hiệu quả hoạt động quản trị ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam hiện nay.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích tổng quát của việc nghiên cứu đề tài là phân tích, đánh giá pháp luật về quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần, đồng thời nhận diện những tồn tại, bất cập của pháp luật về vấn đề này trên cơ sở đánh giá thực trạng thi hành tại các ngân hàng thương mại cổ phần ở thành phố Hà Nội. Trên cơ sở đó sẽ đề xuất định hướng và một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị ở nước ta.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

– Làm rõ các khái niệm về quản trị ngân hàng thương mại cổ phần, thành viên độc lập hội đồng quản trị và vai trò của thành viên này trong các trong ngân hàng thương mại cổ phần.

– Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đồng thời, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế và luận giải nguyên nhân của chúng.

– Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội. Đồng thời, luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần tại các văn bản pháp luật của một số nước trên thế giới nhằm so sánh, đánh giá để từ đó để xuất phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

– Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần theo Luật các Tổ chức tín dụng sửa đổi bổ sung năm 2017.

– Thực tiễn áp dụng các quy định về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hà Nội.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này một cách hiệu quả, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

– Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, diễn giải, suy luận logic được sử dụng trong quá trình đánh giá quy định pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và thực tiễn thi hành ở thành phố Hà Nội.

– Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh, đối chiếu giữa các quy định pháp luật hiện hành với các quy định pháp luật cũ.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về mặt khoa học, luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm các vấn đề lý luận của pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam và yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Những nghiên cứu, để xuất của luận văn góp phần vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần.

Trên cơ sở phân tích các quy định pháp luật, tác giả chỉ ra những điểm hợp lý, những điểm bất cập của pháp luật hiện hành về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần, từ đó đưa ra những phương hướng và một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và đưa ra kiến nghị nhằm triển khai có hiệu quả các quy định về thành viên độc lập hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần.

Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo về pháp luật.

7. Bố cục của luận văn

Nội dung của luận văn bao gồm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1. Khái quát về quy chế thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần

Chương 2. Đánh giá quy chế pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam và thực tiễn thi hành ở thành phố Hà Nội.

Chương 3. Kiến nghị hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong ngân hàng thương mại cổ phần và nâng cao hiệu quả áp dụng ở Việt Nam.