[Luận văn 2023] Năng lực hành vi dân sự của cá nhân – ThS. Hồ Thế Cường

[Luận văn 2023] Năng lực hành vi dân sự của cá nhân – ThS. Hồ Thế Cường

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Kỷ nguyên công nghệ số 4.0 đang bùng nổ vô cùng mạnh mẽ với tính toàn cầu hóa và sự biến động không ngừng nghỉ của thị trường lao động, theo đó các nhu cầu phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội… của đất nước ta cũng ngày một tăng cao. Để nhanh chóng hội nhập nền kinh tế toàn cầu, các tổ chức, doanh nghiệp nói chung và các công dân Việt Nam nói riêng đang tham gia vào vô số các giao dịch dân sự từng ngày, từng giờ. Tuy nhiên, do nhu cầu và số lượng giao dịch dân sự ngày càng lớn hơn, việc đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Đứng trước tình hình đó, pháp luật dân sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về các vấn đề xoay quanh “Giao dịch dân sự” và một trong số đó là “Quy định về năng lực của chủ thể”.

Theo quy định tại Điều 116 BLDS năm 2015, giao dịch dân sự được định nghĩa là: “Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”. Như vậy ta có thể hiểu rằng, giao dịch dân sự phải bắt nguồn từ các hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương của các chủ thể. Hay nói cách khác, một cá nhân khi tự mình xác lập giao dịch dân sự bắt buộc phải đảm bảo những yêu cầu về năng lực chủ thể mà pháp luật đã quy định. Năng lực chủ thể được cấu thành bởi năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự (NLHVDS). Đây là hai năng lực có tính chất hoàn toàn khác nhau, đã được quy định cụ thể tại BLDS năm 2015. Trong đó, năng lực pháp luật dân sự của mọi cá nhân hình thành từ khi được sinh ra và được pháp luật bảo vệ. Còn NLHVDS của cá nhân thì tương ứng với khả năng nhận thức cũng như điều khiển hành vi của cá nhân đó, nên không phải cá nhân nào cũng có NLHVDS giống nhau. Theo những quy định hiện hành của pháp luật dân sự Việt Nam, NLHVDS của cá nhân có nhiều mức độ khác nhau.

Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, chất lượng đời sống của con người đang ngày càng đảm bảo và nâng cao hơn, kéo theo đó là số lượng các giao dịch dân sự tăng vọt theo thời gian. Để có thể tự mình xác lập các giao dịch dân sự, mỗi cá nhân bắt buộc phải đáp ứng các điều kiện về NLHVDS cá nhân. Tuy nhiên trên thực tế, có rất nhiều người không đáp ứng các điều kiện tham gia giao dịch dân sự bởi những nguyên nhân khác nhau. Các trường hợp đó là người tham gia giao dịch dân sự bị hạn chế NLHVDS thậm chí không có NLHVDS hoặc trường hợp người tham gia giao dịch dân sự là người chưa đủ tuổi thành niên,… Bên cạnh đó, quy định pháp luật hiện hành vẫn đang tồn tại rất nhiều điểm bất cập, chồng chéo, dẫn tới việc áp dụng pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền thêm phần khó khăn. Và hệ quả tất yếu là ngày càng có nhiều tranh chấp liên quan tới vấn đề NLHVDS của cá nhân xảy ra.

Bởi những ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn vấn đề NLHVDS của cá nhân như đã nêu ở trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Năng lực hành vi dân sự của cá nhân” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình. Thông qua đây, tác giả mong muốn sẽ đi sâu vào phân tích, nghiên cứu để có góc nhìn mới và sự hiểu biết sâu sắc về đề tài này, bên cạnh đó là việc đưa ra những kiến nghị bổ sung, nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và giải quyết những bất cập còn tồn tại.

2. Tình hình nghiên cứu

Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là một đề tài hay và đã từng có rất nhiều nghiên cứu từ tác giả khác nhau. Trong luận văn, tác giả đề cập tới những bài viết và công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau:

Luận văn thạc sĩ Luật học: “Năng lực chủ thể của cá nhân trong giao dịch dân sự” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hải (2013);

Luận văn thạc sĩ Luật học: “Năng lực hành vi dân sự của cá nhân theo pháp luật Việt Nam” của tác giả Đỗ Thị Hậu (2014);

Bài viết: “Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về cử người giám hộ cho người mất năng lực hành vi dân sự không có người giám hộ đương nhiên” đã được đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân số 01 năm 2013, kỳ III của ThS Nguyễn Thị Hạnh;

Bài viết: “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ” của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hằng đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân tháng 5 năm 2013;

Bài viết: “Thực tiễn thi hành các quy định của pháp luật về người chưa thành niên trong tố tụng dân sự – Những khó khăn, vướng mắc và giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng dân sự đối với người chưa thành niên” của TS. Nguyễn Hải An tham luận tại Hội thảo quốc tế của Ủy ban Tư pháp Quốc hội về xây dựng Tòa Gia đình, người chưa thành niên và Luật Tổ chức Tòa án, Hải Phòng ngày 27, 28 tháng 2 năm 2014;

Bài viết: “Bàn về hợp đồng vô hiệu do được giao kết bởi người bị mất năng lực hành vi dân sự qua một vụ án” của TS. Đỗ Văn Đại được đăng trên Tạp chí khoa học pháp lý số 4 năm 2007.

Bài viết: “Một số điểm mới về năng lực hành vi dân sự của cá nhân trong Bộ luật Dân sự năm 2015” của tác giả Nguyễn Thị Lan được đăng trên Tạp chí Quản lý và kinh tế quốc tế, Đại học ngoại thương số 88 ngày 15 tháng 5 năm 2018.

Bài viết: “Bảo vệ người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi khi tham gia hoạt động tố tụng dân sự” của ThS.NCS. Trần Ngọc Tuấn, Khoa Luật, Đại học Sài Gòn, được đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp ngày 25 tháng 1 năm 2022.

Các bài viết, công trình nghiên cứu của những tác giả vừa nêu ở phía trên với nội dung chủ đạo là đi sâu vào một khía cạnh của vấn đề NLHVDS của cá nhân hoặc có hướng tiếp cận toàn diện nhưng theo quy định pháp luật cũ, hiện nay đã hết hiệu lực. Do đó, trong phạm vi luận văn của mình, tác giả sẽ đi sâu vào nghiên cứu toàn diện mọi khía cạnh về NLHVDS của cá nhân theo những quy định pháp luật mới nhất, đang được áp dụng hiện nay. Bên cạnh đó sẽ có sự so sánh, đối chiếu với các quy định về NLHVDS của pháp luật Trung Quốc, pháp luật Pháp, quy định của hệ thống pháp luật trong chế độ cũ. Qua đó, tác giả sẽ đưa ra những bất cập, hạn chế của các quy định và cuối cùng, sẽ đóng góp được những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, giải quyết những vấn đề còn tồn đọng bấy lâu.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu luận văn của tác giả là nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về NLHVDS của cá nhân. Đưa ra những lập luận, tìm ra những ưu điểm cũng như vấn đề còn hạn chế của quy định pháp luật, từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về NLHVDS của cá nhân.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Dựa trên các mục đích nghiên cứu, tác giả xác định những nhiệm vụ cụ thể của bài luận văn như sau:

Thứ nhất, đưa ra được những vấn đề lý luận về NLHVDS của cá nhân trong quan hệ pháp luật dân sự.

Thứ hai, phân tích nội dung NLHVDS của cá nhân và các quy định pháp luật hiện hành.

Thứ ba, nghiên cứu, phân tích các vụ án về NLHVDS của cá nhân trong thực tiễn, qua đó, đưa ra được những ưu điểm cũng như hạn chế, bất cập của các quy định pháp luật.

Thứ tư, đề xuất kiến nghị góp phần hoàn thiện vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật về NLHVDS của cá nhân.

4. Phạm vi nghiên cứu đề tài

Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ, tác giả tập trung, nghiên cứu, phân tích các quy định của pháp luật hiện hành cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về NLHVDS của cá nhân. Bên cạnh đó, tác giả cũng có sự so sánh, liên hệ với các quy định pháp luật Việt Nam thời kỳ trước và quy định pháp luật của một số quốc gia trên thế giới, từ đó nêu ra một số bất cập về NLHVDS của cá nhân hiện nay và đề xuất các giải pháp giải quyết các bất cập đó.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử cùng khoa học lý luận chung về Nhà nước và pháp luật.

Các phương pháp nghiên cứu tác giả sử dụng trong luận văn thạc sĩ của mình bao gồm phương pháp phân tích, so sánh, chứng minh và thống kê nhằm phục vụ việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành, quy định của một số nước trên thế giới cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật

Tác giả thu thập số liệu, dẫn chứng từ việc phân tích BLDS năm 2015, các báo cáo tổng kết của các cơ quan Tòa Án, kết hợp với các vụ việc được nêu trên báo chí, mạng Internet… để chứng minh và làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

– Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ và phong phú hơn những vấn đề lý luận về NLHVDS của cá nhân theo pháp luật Việt Nam.

– Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn trình bày về thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về vấn đề NLHVDS của cá nhân. Từ việc phân tích, đánh giá nhằm tìm ra những hạn chế trong các quy định pháp luật cũng như trong việc thực hiện pháp luật về NLHVDS của cá nhân, từ đó, đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về NLHVDS của cá nhân ở Việt Nam hiện nay.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1. Những vấn đề lý luận về năng lực hành vi dân sự của cá nhân

Chương 2. Pháp luật Việt Nam về năng lực hành vi dân sự

Chương 3. Thực tiễn áp dụng pháp luật và phương hướng đề xuất hoàn thiện pháp luật về năng lực hành vi dân sự của cá nhân.