[Khóa luận 2021] Bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền theo pháp luật của một số quốc gia – Bài học cho Việt Nam

[Khóa luận 2021] Bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền theo pháp luật của một số quốc gia – Bài học cho Việt Nam

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

* Trong nước

Liên quan đến tình hình nghiên cứu về vấn đề đã có một số công trình nghiên cứu của một số tác giả được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau như:

• Nhóm tài liệu giáo trình, sách chuyên khảo:

+ Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (2015), Giáo trình Luật SHTT, Nhà xuất bản Hồng Đức. Tại Chương III, bài 1 (Sáng chế) của giáo trình đã trình bày các vấn đề lý luận về khái niệm, chủ thể quyền SHCN đối với sáng chế, điều kiện bảo hộ và quy trình cấp patent, nội dung quyền SHCN và hạn chế quyền đối với sáng chế. Các vấn đề lý luận được phân tích trên cơ sở tổng hợp, so sánh và đánh giá pháp luật bảo hộ sáng chế của các quốc gia và Việt Nam.

+ Trần Kiên (chủ biên) (2020), Sự xung đột giữa quyền con người và quyền SHTT, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội. Tài liệu tập trung nghiên cứu và phân tích sự xung đột giữa quyền con người và quyền SHTT cả từ góc độ triết lý pháp luật lẫn thực tiễn pháp lý trong nước và quốc tế; làm rõ bản chất và địa hạt của các chế định; chỉ ra nguồn gốc và phân tích các hình thái của sự xung đột, trong đó có xung đột giữa pháp luật bảo hộ sáng chế với quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo vệ tri thức truyền thống.

• Nhóm tài liệu khóa luận, luận văn, luận án:

+ Lê Viết Sĩ (2018), Bảo hộ sáng chế trong lĩnh vực dược phẩm, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật, Đại học Huế. Luận văn làm rõ một số khái niệm cơ bản, phân tích các quy định về bảo hộ sáng chế trong lĩnh vực dược phẩm của một số quốc gia trên thế giới, so sánh với pháp luật Việt Nam; đánh giá thực trạng bảo hộ sáng chế trong lĩnh vực dược phẩm ở Việt Nam; phân tích nhu cầu và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo người dân được tiếp cận dược phẩm với mức giá hợp lí.

• Nhóm các bài viết trên tạp chí, kỷ yếu hội thảo:

+ Trần Văn Hải (2013), “Tính mới trong việc bảo hộ sáng chế đối với các thuốc cổ truyền của Việt Nam”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học, tập 29, số 2/2013. Bài viết phân tích các quy định của pháp luật quốc tế, pháp luật một số quốc gia, pháp luật Việt Nam về SHTT, kinh nghiệm của một số quốc gia về bảo hộ quyền SHTT đối với thuốc cổ truyền. Trên cơ sở quy định của pháp luật, bài viết phân tích các đơn đăng ký sáng chế liên quan đến các thuốc cổ truyền được cấp patent hoặc bị từ chối cấp patent tại Việt Nam, nguyên nhân và các giải pháp để các thuốc cổ truyền không bị “độc quyền hóa”.

+ Trần Văn Hải (2014), “Bàn về trình độ sáng tạo trong việc bảo hộ sáng chế đối với các thuốc cổ truyền của Việt Nam”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học, tập 30, số 1/2014. Bài viết nghiên cứu và phân tích yếu tố “trình độ sáng tạo” theo quy định của pháp luật, một trong ba điều kiện để thuốc cổ truyền được cấp bằng sáng chế. Từ đó, bài viết chỉ ra những căn cứ pháp lý cho việc các đơn đăng ký bảo hộ bị từ chối, các giải pháp khả thi nhằm giúp cho thuốc cổ truyền Việt Nam được bảo hộ tốt hơn.

+ Châu Quốc An (2017), “Nhận diện tri thức truyền thống và vai trò của thương mại hóa công bằng tri thức truyền thống trong tiến trình hội nhập và phát triển”, Tạp chí phát triển KH&CN, tập 20, số Q3/2017. Bài viết phân tích các vấn đề lý luận về tri thức truyền thống trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu, và chứng minh thương mại hóa công bằng tri thức truyền thống là nhu cầu tất yếu của thực tiễn bảo tồn và phát triển bền vững.

Ở mức độ nhất định, các công trình nghiên cứu trên đã nhận diện và phân tích một cách căn bản cơ chế pháp lý hiện hành cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật, từ đó kiến giải các giải pháp gỡ vướng tương thích. Giá trị khoa học và thực tiễn mà các công trình, bài viết mang lại là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, đa phần các công trình chỉ mới tiếp cận vấn đề bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền nằm trong nội hàm sáng chế đối với dược phẩm, bảo hộ quyền SHTT đối với tri thức truyền thống hoặc các điều kiện để cấp patent thuốc cổ truyền. Do đó, việc tìm hiểu pháp luật về bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền trong mối tương quan với tri thức truyền thống, dược phẩm, chia sẻ lợi ích công bằng và sự xung đột với pháp luật của các quốc gia khác là cần thiết – khi mà hiện nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu về vấn đề này.

* Nước ngoài

Trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền.

+ Jerry I. – H. Hsiao (2007), “Patent Protection for Chinese Herbal Medicine Product Invention in Taiwan”, The Journal of World Intellectual Property, Vol. 10, No. 1. Bài viết tập trung nghiên cứu tính khả thi của đạo luật bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền tại Đài Loan, một trong những nơi tiên phong về việc ứng dụng khoa học pháp lý hiện đại nhằm bảo vệ tri thức truyền thống. Bài viết cũng chỉ ra những điểm khác biệt giữa thuốc tây y và đông y, và đề xuất về một hệ thống pháp lý riêng biệt để bảo hộ những sáng kiến trong lĩnh vực y học cổ truyền.

+ Eiland, M. (2009), Patenting Traditional Medicine, Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft mbH. Công trình đã phân tích những vụ việc nổi bật trong thực tiễn bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền ở nhiều quốc gia trên thế giới, từ đó chỉ ra một số xung đột cụ thể giữa pháp luật của các quốc gia. Tác giả cũng đánh giá tính tương thích của pháp luật SHTT quốc tế đối với thuốc cổ truyền, và so sánh mức độ hiệu quả khi sử dụng các công cụ khác nhau như sáng chế, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý để bảo vệ tri thức về thuốc cổ truyền ở một số quốc gia tiêu biểu.

+ Haider, A. (2016), “Reconciling Patent Law and Traditional Knowledge: Strategies for Countries with Traditional Knowledge to Successfully Protect Their Knowledge From Abuse”, Case Western Reserve Journal of International Law, Vol. 48, No. 1. Bài viết tiếp cận lý luận cơ bản về tri thức truyền thống (trong đó có tri thức về y học cổ truyền) ở góc độ pháp luật quyền SHTT. Từ đó, tác giả bàn luận về việc mã hóa cơ sở dữ liệu, đồng thời đưa ra một số đánh giá về cơ sở dữ liệu của Ấn Độ, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Từ những bài viết, công trình nghiên cứu trên, có thể nhận thấy các nhà lập pháp ở nhiều nước trên thế giới đang xem xét những khả năng thiết lập cơ chế bảo hộ quyền SHTT liên quan đến tri thức truyền thống nói chung và thuốc cổ truyền nói riêng. Các nguyên tắc về sự công bằng và phân chia lợi ích, nguyên tắc tôn trọng và hợp chỉnh với các văn kiện, thủ tục mang tính quốc tế, nguyên tắc nhận thức đặc thù của sở hữu tri thức truyền thống… được đặc biệt chú trọng. Việc nghiên cứu các công trình, bài viết này giúp tác giả nhận diện được những điểm giao thoa, chọn lọc những điểm son phù hợp (với điều kiện hoàn cảnh tại Việt Nam) để làm căn cứ vững chắc cho kiến nghị hoàn thiện pháp luật quốc nội về bảo hộ sáng chế đối với thuốc cổ truyền.

Tải về tại đây để xem đầy đủ tài liệu