[Luận văn 2024] Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Đỗ Thị Nhung

[Luận văn 2024] Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Đỗ Thị Nhung

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

Thời gian qua, tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự được nhiều tác giả nghiên cứu dưới nhiều góc độ góc độ khác nhau. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến như sau:

– Nhóm công trình nghiên cứu thứ nhất: Nhóm công trình nghiên cứu những quy định chung nhất về tội phạm, dấu hiệu pháp lý về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự:

+ Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam – Phần Các tội phạm – Quyển 1, Quyển 2 (2021), (Tải bản lần thứ nhất, có sửa chữa, bổ sung), Nxb. Hồng Đức.

+ Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam – Phần Các tội phạm, quyển 1, quyển 2 (2021), Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội.

+ Trường Đại học Luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm, quyển 1, quyển 2) (2023), Nxb. ĐHQG Hà Nội.

Những cuốn giáo trình kể trên là công trình nghiên cứu tập thể của các thầy cô giáo của các trường Đại học đào tạo Luật hàng đầu Việt Nam, cách trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, súc tích, đưa ra những nghiên cứu và làm toát lên khái niệm, có sự so sánh những điểm mới so với BLHS các năm trước. Đồng thời, chỉ ra những điểm khái quát nhất các yếu tố cấu thành, khung hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Tuy nhiên, các công trình ở dạng nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở mức độ khái quát chung nhất, chưa có sự chuyên sâu, mặc dù vậy đây lại là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho tác giả khi nghiên cứu và đưa ra quan điểm cá nhân về các dấu hiệu pháp lý, quyết định hình phạt đối với tội này cũng như đưa ra được khái niệm và đặc điểm của loại tội phạm này.

• Nhóm công trình nghiên cứu thứ hai: Những cuốn sách chuyên sâu về tội phạm cụ thể quy định tại các công trình sau:

+ PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa – TS. Phan Anh Tuấn (Đồng chủ biên) (2017), Bình luận khoa học những điểm mới của BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nxb. Hồng Đức.

+ GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (2018), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017, Phần Các tội phạm, Nxb. Tư pháp, Hà Nội.

+ Trần Văn Biên – Đinh Thế Hưng (2017), Bình luận khoa học Bộ Luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nxb. Thế giới, Hà Nội.

Các cuốn bình luận của các tác giả là những nhà nghiên cứu Luật học, có nhiều kinh nghiệm qua quá trình thực tiễn công tác, giảng dạy trong các trường Đại học, đặc biệt là trường Đại học Luật Hà Nội.

Trong nội dung của các sách chuyên khảo này đã nêu ra định nghĩa và phân tích về các dấu hiệu pháp lý (trong đó có phân tích dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm), dấu hiệu định khung tăng nặng, giảm nhẹ, hình phạt và những điểm mới của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự quy định tại Điều 201 BLHS so với các quy định trong các Bộ luật Hình sự trước đó. Tuy nhiên, các sách chuyên khảo chỉ phân tích những vấn đề lý luận ở mức chung nhất về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, chưa có những đánh giá ở trên thực tiễn khi định tội danh và quyết định hình phạt. Tuy nhiên, đây cũng là nguồn tài liệu quan trọng để tác giả trình bày Chương 1 của Luận văn.

• Nhóm công trình nghiên cứu thứ ba: Các đề tài luận văn, luận án chuyên sâu có liên quan đến đề tài:

+ Hà Quang Huy (2019), “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015”, luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.

+ Đỗ Văn Huy (2021), “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 và thực tiễn xét xử tại tỉnh Thanh Hóa”, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.

+ Nguyễn Thị Thu Hồng (2021), “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo luật hình sự Việt Nam”, Trường Luật Thành phố Hồ Chí Minh.

Nội dung của các luận văn thạc sĩ luật học nêu trên đã phân tích những vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự như: Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý, các dấu hiệu định khung tăng nặng, hình phạt theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và quy định của pháp luật hình sự một số nước trên thế giới. Đồng thời, các luận văn cũng phân tích thực trạng áp dụng quy định của pháp luật và những hạn chế, bất cập còn tồn tại, trên cơ sở đó, đưa ra kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và một số giải pháp nâng cao đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

• Nhóm công trình nghiên cứu thứ tư: Các bài viết được đăng trên các Tạp chí chuyên ngành:

+ Hoàng Thế Anh, “Bàn về giải quyết xung đột pháp luật trong xử lý hành vi cho vay lãi nặng”, Tạp chí Kiểm sát, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, 2019. – Số 22, tr. 21-29.

+ Phan Thị Thanh Hải, “Hoàn thiện pháp luật góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”, Tạp chí Nghề Luật, Học viện Tư pháp, 2021. – Số 9, tr. 64-68.

+ Lê Đình Nghĩa, “Kiến nghị tháo gỡ vướng mắc trong xử lý tội cho vay lãi nặng”, Tạp chí Pháp lý, 2021. – Kỳ phát hành tháng 7, tr. 42-45.

+ Đinh Văn Quế, “Một số vấn đề về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”, Tạp chí Luật sư Việt Nam, 2020. – Số 8+9, tr. 49-50.

+ Khương Duy Oanh, “Nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ngăn chặn hoạt động cho vay lãi nặng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa”, Tạp chí Kiểm sát, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, 2021. – Số 19, tr. 29-33.

+ Đồng Thị Lan Anh, “Những khó khăn, vướng mắc trong xử lý tội phạm cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”, Tạp chí Kiểm sát, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, 2019. – Số 24, tr. 36-39.

+ Trần Văn Tuấn, “Pháp luật về kiểm soát lãi suất cho vay tiêu dùng bằng lãi suất trần”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật, 2021. – Số 8, tr. 50-56.

+ Hoàng Minh Đức, “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung 2017”, Tạp chí Nghề Luật, Học viện Tư pháp, 2020. – Số 4, tr. 78 – 82.

+ Đỗ Xuân Hải, “Xử phạt vi phạm hành chính và tình tiết tăng nặng phạm tội 02 lần trở lên đối với hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015”, Tạp chí Tòa án nhân dân, Tòa án nhân dân tối cao, 2021. – Số 20, tr. 28-29.

Nội dung các bài viết của các tác giả đã phân tích dấu hiệu định tội của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, trên cơ sở trình bày khía cạnh nhất định, có những bài viết nêu quan điểm về việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, là cơ sở để tác giả tham khảo hoàn thiện Chương 2 của mình.

Những công trình khoa học, những bài viết trên đều có phạm vi nghiên cứu rộng hoặc nghiên cứu chuyên sâu theo từng góc độ, phương diện nhất định của mỗi tác giả. Các tài liệu khoa học, bài viết trên của các tác giả đã nghiên cứu các vấn đề về định tội danh, chứng minh tội phạm, áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án hình sự nói chung, trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự nói riêng. Do vậy với cách tiếp cận riêng của mình, tác giả sẽ tập trung nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý về định tội danh và quyết định hình phạt của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 201 BLHS năm 2015, trên cơ sở đó tìm ra nguyên nhân và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật giải quyết có hiệu quả các vụ án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn là phát hiện và đề xuất giải pháp hoàn thiện Bộ luật Hình sự, đồng thời đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đặt ra các nhiệm vụ sau đây:

Một là, phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 201 BLHS năm 2015.

Hai là, đánh giá thực tiễn áp dụng quy định BLHS trong việc giải quyết các vụ án cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Trên cơ sở đó phân tích những vướng mắc còn tồn tại trên thực tế và nguyên nhân của những vướng mắc đó.

Ba là, đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện quy định của BLHS về lý luận về đặc điểm pháp lý và chế tài xử phạt đối với loại tội phạm này trong thời gian.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Các vấn đề lý luận về tội tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự được quy định tại Điều 201 BLHS năm 2015 và thực tiễn xét xử tội danh này trong những năm gần đây.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của BLHS năm 2015 với góc độ luật hình sự, kết hợp đánh giá thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên phạm vi cả nước trong những năm gần đây và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp các quy định của BLHS vào việc giải quyết các vụ án liên quan đến tội danh này.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về tội phạm và đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự sản nói riêng.

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tác giả đã sử dụng một số phương pháp của khoa học luật hình sự cụ thể như: Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử phương pháp so sánh tác giả đã sử dụng các phương pháp một cách linh hoạt, đan xen lẫn nhau để đạt được mục đích cao nhất.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn nghiên cứu một cách toàn diện sâu sắc với cái nhìn tổng quan nhất, đặt trong mối quan hệ biện chứng các vấn đề lý luận góp phần làm phong phú thêm nhận thức lý luận về các dấu hiệu pháp lý của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, có thể làm tài liệu tham khảo trong công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học pháp lý hình sự.

Những giải pháp nêu trong Luận văn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả áp cùng các quy định của BLHS năm 2015 vào việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

7. Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, nội dung, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 02 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

Tải về tại đây để xem đầy đủ tài liệu