[Luận văn 2019] Thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2014 – thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội – ThS. Nguyễn Hương Quỳnh

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Có thể nói, cùng với quá trình đổi mới phát triển của đất nước, công ty cổ phần ra đời là một tất yếu trong quá trình vận động của nền kinh tế. Với tính chất đặc trưng điển hình nhất của công ty đối vốn, công ty cổ phần đã đáp ứng được nhu cầu huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau để mở rộng quy mô kinh doanh. Các cổ đông góp vốn vào công ty cổ phần bằng cách mua cổ phần để trở thành đồng chủ sở hữu của công ty.

Kể từ khi xóa bỏ nền kinh tế bao cấp, Đảng và Nhà nước đã chủ trương thực hiện đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mở ra cơ hội và tạo điều kiện cho các tổ chức cá nhân phát huy khả năng sản xuất, kinh doanh. Từ đó công ty cổ phần ngày càng phổ biến, với khả năng tích tụ và tập trung vốn với quy mô khổng lồ, công ty cổ phần đã chứng minh được vai trò tích cực của mình trong nền kinh tế.

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, để tồn tại và phát triển đòi hỏi phải nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam. Quản trị công ty tốt là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa nguồn lực. Trên bình diện quốc gia, việc tạo ra một khuôn khổ pháp lý và thực thi tốt việc quản trị công ty có ý nghĩa rất lớn trong việc thu hút đầu tư, đa dạng hóa các quan hệ hợp tác và thúc đẩy liên kết kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, trong các công ty cổ phần luôn tồn tại nguy cơ xung đột về lợi ích giữa một bên là cổ đông – người sở hữu vốn với một bên là những người quản lý, điều hành công ty – người trực tiếp quản lý sử dụng vốn. Những người quản lý, điều hành công ty không phải lúc nào cũng là cổ đông nắm giữ phần vốn góp đáng kể và vì vậy, họ có thể ưu tiên cho các lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hơn là lợi ích của đa số các cổ đông. Do đó pháp luật về quản trị doanh nghiệp của các quốc gia cũng như các quy định của các thị trường niêm yết thường yêu cầu trong cơ cấu Hội đồng quản trị công ty phải có một cơ chế quản lý giám sát hiệu quả, làm giảm nguy cơ lạm dụng quyền lực của những người quản lý công ty, góp phần bảo vệ quyền lợi ích chính đáng của cổ đông, đặc biệt là các cổ đông nhỏ.

Với ý nghĩa quan trọng đó, nên khung pháp lý về quản trị công ty cổ phần đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện. Trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay của nước ta, khuôn khổ pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động quản trị công ty về cơ bản đã được đề cập trong Luật Doanh nghiệp năm 2014. Tuy nhiên, thực tế việc triển khai hoạt động quản trị công ty hiện nay chưa thực sự hiệu quả, bộc lộ nhiều vấn đề chưa được hoàn thiện. Nhiều vụ việc tranh chấp nội bộ, nhiều hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn của người quản lý để trục lợi, làm thiệt hại đến lợi ích của cổ đông cũng như sự lạm dụng quyền lực của các cổ đông lớn gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các cổ đông nhỏ vẫn xảy ra thường xuyên mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những bất cập và thiếu sót của hệ thống pháp luật, khung pháp lý chưa đủ cơ sở để bảo vệ quyền lợi cho các nhà đầu tư và ngăn ngừa xung đột lợi ích một cách hiệu quả. Chính vì vậy, việc đánh giá thực trạng pháp luật Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần, đáng chú ý nhất là những quy định về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong khung pháp lý về quản trị công ty cổ phần, thực tiễn áp dụng tại thành phố Hà Nội, cùng với việc nghiên cứu các thông lệ quốc tế nhằm đưa ra những kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật là vô cùng cấp thiết. Với lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2014 – thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội” để thực hiện nghiên cứu.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Công ty cổ phần và quản trị công ty cổ phần ở Việt Nam cũng đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến, tuy nhiên chưa có một nghiên cứu chuyên sâu nào về thành viên độc lập Hội đồng quản trị, chứng tỏ đây là một vấn đề tương đối mới mẻ tại Việt Nam Thành viên độc lập trong công ty cổ phần chủ yếu chỉ được các học giả nghiên cứu trong tổng thể những vấn đề của Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần, cũng chỉ mới được đề cập vài năm gần đây, tuy nhiên số lượng bài viết rất ít và chưa đề cập nhật theo Luật Doanh nghiệp năm 2014. Một số công trình tiêu biểu là:

– “Pháp luật về quản trị công ty niêm yết ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và phương hướng hoàn thiện” – Luận văn thạc sỹ luật học của Đỗ Thị Vân Nhung (Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2012) Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản trị công ty niêm yết, phản án thực trạng pháp luật về quản trị công ty niêm yết và một số giải pháp kiến nghị;

– “Mô hình quản trị công ty cổ phần tại Việt Nam hiện nay – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện” – Luận văn thạc sỹ luật học của Phan Thị Bảo Yến (Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2014). Luận văn nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp luật quy định về mô hình quản trị công ty cổ phần, đối chiếu thống nhất giữa các văn bản này cũng như so sánh với các thông lệ quản trị, các mô hình quản trị khác trên thế giới. Tuy nhiên, luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở Luật Doanh nghiệp năm 2005 nên chưa đề cập đến những quy định liên quan đến thành viên độc lập Hội đồng quản trị theo Luật Doanh nghiệp năm 2014;

– “Pháp luật về tổ chức và hoạt động của Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần” – Luận văn thạc sỹ luật học của Nguyễn Thị Hồng Vân (Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2018). Luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật về Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần, so sánh với thông lệ thế giới, tuy nhiên luận văn chỉ nhắc đến thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần một cách khái quát với tư cách là một bộ phận nằm trong cơ cấu của Hội đồng quản trị công ty cổ phần.

– “Tổ chức quản lý công ty cổ phần theo pháp luật Việt Nam” – Luận văn thạc sỹ luật học do tác giả Hoàng Công Minh – Trường Đại học Luật thuộc Đại học Huế nghiên cứu thực hiện năm 2018. Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và các quy định của pháp luật về tổ chức quản lý công ty cổ phần và thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật này ở Việt Nam để từ đó phân tích, đánh giá, tổng hợp nhằm tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện về tổ chức quản lý công ty cổ phần. Tại đề tài này, thành viên độc lập Hội đồng quản trị không được nghiên cứu chuyên sâu mà cũng chỉ được nhắc đến trên cơ sở doanh nghiệp được phép lựa chọn một trong hai mô hình tổ chức quản lý và hoạt động, trong đó nếu mô hình không có Ban kiểm soát thì bắt buộc ít nhất 20% số thành viên Hội đồng quản trị phải là thành viên độc lập.

– “Những vấn đề pháp lý về thành viên Hội đồng quản trị độc lập” – Luận văn thạc sỹ luật học do tác giả Nguyễn Hồng Ngọc (Khoa luật – Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội) nghiên cứu thực hiện năm 2011. Luận văn nghiên cứu các vấn đề pháp lý cũng như cơ sở lý luận về thành viên Hội đồng quản trị độc lập trong khung pháp lý về quản trị công ty ở Việt Nam và một số quốc gia điển hình, từ đó đánh giá thực tiễn cũng như những quy định của pháp luật Việt Nam về thành viên Hội đồng quản trị độc lập. Tuy nhiên, tác giả nghiên cứu đề tài này khi Việt Nam chưa có khung pháp lý cụ thể quy định cho vấn đề này mà chỉ dựa trên cơ sở những quy định về quản trị công ty được quy định tại Quy chế quản trị công ty niêm yết ban hành kèm theo Quyết định số 12/2007/QĐ-BTC ngày 13/03/2007.

Kể từ khi Luật Doanh nghiệp năm 2014 được ban hành thì những nghiên cứu về thành viên độc lập Hội đồng quản trị cũng mới chỉ dừng lại ở những bài bảo, bình luận ngắn như:

– “Bàn về thành viên độc lập Hội đồng quản trị” của thạc sỹ Đỗ Ngọc Thanh – Học viện Tài chính đăng trên báo điện tử Tap chi tai chính vn ngày 16/07/2016;

– “Hoàn thiện pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty đại chúng” của thạc sỹ Lê Trọng Dũng – Ngân hàng TMCP Ngoại Thương đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật online ngày 21/01/2017.

Ngoài một số công trình nghiên cứu và các bài báo, bài bình luận nêu trên thì chưa có một công trình nghiên cứu nào một cách chuyên sâu, hệ thống và đầy đủ về thành viên độc lập Hội đồng quản trị. Trước yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý về quản trị công ty ở Việt Nam hiện nay, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những kiến nghị của đề tài hy vọng sẽ đem lại những kết quả thiết thực cho việc hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về thành viên độc lập Hội đồng quản trị, nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động quản trị công ty trong các doanh nghiệp ở Việt Nam. Tác giả hy vọng rằng với sự đầu tư thích đáng, kết quả nghiên cứu sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị.

3. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và các quy định pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần và thực tiễn thi hành các quy định này tại thành phố Hà Nội để từ đó phân tích, đánh giá, tổng hợp nhằm tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện đối với quy định về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nêu trên, tác giả luận văn đã tự đề xuất và thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau đây:

– Nghiên cứu làm rõ các khái niệm, các đặc trưng pháp lý về thành viên độc lập Hội đồng quản trị, từ đó chỉ ra bản chất, vai trò của thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần và mối quan hệ giữa thành viên độc lập Hội đồng quản trị với các thành viên khác trong Hội đồng quản trị cũng như với các thiết chế quản lý khác trong công ty cổ phần;

– Phân tích các vấn đề lý luận của pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần, đồng thời chỉ ra những bài học kinh nghiệm của pháp luật một số các quốc gia trên thế giới và một số thông lệ quản trị tốt.

– Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị để chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế và luận giải nguyên nhân của chúng.

– Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định về thành viên độc lập Hội đồng quản trị.

3.3. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần và thực tiễn thi hành pháp luật tại thành phố Hà Nội. Đồng thời, luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần tại các văn bản pháp luật của một số nước trên thế giới nhằm so sánh, đánh giả để từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần ở Việt Nam.

3.4. Phạm vi nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nói trên, phạm vi nghiên cứu của luận văn đề cập tới:

– Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2014.

– Thực tiễn áp dụng các quy định về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong các công ty cổ phần trên địa bàn thành phố Hà Nội.

4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Luật văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận là phép biện chứng duy vật. Ngoài ra, để triển khai thực hiện, tác giả đã sử dụng đồng bộ một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

– Phương pháp mô tả được sử dụng chủ yếu để mô tả hệ thống quy định hiện hành về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần;

– Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng trong quá trình đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần ở thành phố Hà Nội;

– Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh, đối chiếu giữa các quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2014 với Luật doanh nghiệp năm 2005 và một số văn bản khác có liên quan, đồng thời so sánh pháp luật Việt Nam với pháp luật của một số nước trên thế giới để qua đó đánh giá được sự tương thích của quy định pháp luật Việt Nam về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần so với thông lệ quốc tế.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về mặt khoa học, luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm các vấn đề lý luận của pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần phủ hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam và yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Những nghiên cứu, đề xuất của luận văn góp phần vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần.

Trên cơ sở phân tích các quy định pháp luật, tác giả luận văn chỉ ra những điểm hợp lý, những điểm bất cập của pháp luật hiện hành về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần. Từ đó, đưa ra những phương hướng và một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và đưa ra kiến nghị nhằm triển khai có hiệu quả các quy định về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần.

Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo về pháp luật.

6. Bố cục của luận văn

Ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần

Chương 2: Nội dung cơ bản pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị công ty cổ phần và thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về thành viên độc lập Hội đồng quản trị công ty cổ phần ở Việt Nam.