[Khóa luận 2024] Pháp luật môi trường Việt Nam về thị trường carbon – CN. Nguyễn Ngọc Minh Trang

[Khóa luận 2024] Pháp luật môi trường Việt Nam về thị trường carbon – CN. Nguyễn Ngọc Minh Trang

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

2.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Thị trường carbon đã và đang nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học ở nhiều khía cạnh khác nhau, đặc biệt từ khi thị trường này bắt đầu được đưa ra như một giải pháp cho các mục tiêu của UNFCCC, KP. Pháp luật về thị trường carbon cũng được nhiều học giả nghiên cứu trên thế giới từ khá sớm, bởi nhờ pháp luật, các đơn vị phát thải được gắn cho giá trị trao đổi mới đảm bảo được thi hành thực tế. Một số công trình nghiên cứu quốc tế trong lĩnh vực này có thể kể đến như:

– Donald F. Larson, Philippe Ambrosi, Ariel Dinar, Shaikh Mahfuzur Rahman, Rebecca Entler (2008), Carbon Markets, Institutions, Policies, and Research, Policy Research Working Paper, No.4761, World Bank, Washington, DC (Donald F. Larson, Philippe Ambrosi, Ariel Dinar, Shaikh Mahfuzur Rahman, Rebecca Entler (2008), Thị trường carbon Thể chế, Chính sách và Nghiên cứu, Tài liệu nghiên cứu chính sách, Số 4761, Ngân hàng Thế giới, Washington, DC). Đây là một nghiên cứu khá toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn về thị trường carbon, phân tích các khuôn khổ pháp lý quốc tế định hình thị trường carbon là UNFCCC và KP, cũng như đánh giá các yếu tố khi thực hiện các cơ chế linh hoạt được đưa ra, nghiên cứu cũng xem xét kỹ chính sách thị trường carbon được thiết lập tại Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Úc, bên cạnh đó, cung cấp những số liệu thực tiễn về sự phát triển và quy mô của các dự án tín chỉ carbon và phản ánh giá các tín chỉ carbon ở thời điểm đó, từ đó đưa ra đánh giá khách quan về hiệu quả và tiềm năng của thị trường carbon.

– Paul Latimer, Philipp Maume (2017), “Carbon Market Regulation: Markets and Laws”, Yearbook of International Environmental Law, Volume 26, 2015, Oxford University Press, Pages 68-97 (Paul Latimer, Philipp Maume (2017), “Quy định về Thị trường carbon: Thị trường và Pháp luật”, Niên giám Luật môi trường Quốc tế, Tập 26, 2015, Oxford University Press, trang 68-97). Bài viết phân tích chi tiết về các cơ chế mua bán phát thải và bù đắp carbon, phân biệt hai loại thị trường bắt buộc và thị trường tự nguyện, nghiên cứu cách thức điều chỉnh thị trường của KP, Thoả thuận Paris về BĐKH, cũng như khái quát các chính sách của Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Úc, New Zealand, bài viết cũng đưa ra đánh giá về tính hiệu quả của thị trường carbon, lấy dẫn chứng từ những biến động của thị trường giao dịch phát thải của Liên minh châu Âu (EU-ETS) và đưa ra những khuyến nghị nhằm giúp thị trường carbon đi đúng hướng.

– International Carbon Action Partnership (ICAP) (2023), Emissions Trading Worldwide: Status Report 2023, Berlin, International Carbon Action Partnership (Hiệp hội đối tác hành động carbon quốc tế (ICAP) (2023), Giao dịch phát thải toàn cầu: Báo cáo hiện trạng 2023, Berlin, International Carbon Action Partnership). Đây là báo cáo được cập nhật mới nhất của Hiệp hội đối tác hành động carbon quốc tế (ICAP) về phát thải toàn cầu, cũng là đánh dấu 10 năm kể từ khi các nghiên cứu được thực hiện và phát hành hàng năm kể từ năm 2014. Báo cáo cũng đã khái quát được những thay đổi chính trong thời gian qua ảnh hưởng đến thị trường carbon toàn cầu, tập hợp các bài nghiên cứu phân tích sâu sắc các khía cạnh của một số thị trường carbon trên thế giới như Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Québec, Chile, New Zealand, cung cấp bản đồ các hệ thống phát thải đang áp dụng các hệ thống đang được phát triển và cả các hệ thống đang trong quá trình xem xét trên toàn cầu, xây dựng các biểu đồ số liệu trực quan về tình hình phát triển của thị trường carbon toàn cầu, bên cạnh đó, đưa ra được thông tin khái quát về từng thị trường carbon hiện nay.

Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình nghiên cứu ở các quy mô khác nhau về thị trường carbon và pháp luật về thị trường carbon một cách khái quát hay tập trung vào những khía cạnh nhất định nhằm xây dựng chính sách cho thị trường carbon toàn cầu, cũng như rất nhiều nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở mỗi quốc gia hiện cũng đang ở trong quá trình phát triển thị trường carbon riêng

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, các nghiên cứu pháp luật về thị trường carbon cũng đã dần được phát triển cùng các nghiên cứu trên thế giới, khi Việt Nam tham gia ký kết các hiệp ước quốc tế về BĐKH và triển khai các dự án theo các cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon quốc tế. Tuy nhiên, các đề tài nghiên cứu có quy mô mới thật sự được chú trọng khi Việt Nam có đề án xây dựng thị trường carbon trong nước, nhất là với Luật BVMT năm 2020 và Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ Quy định giảm nhẹ phát thải KNK và bảo vệ tầng ô-đôn đã thiết lập các cơ sở pháp lý cơ bản sẵn sàng cho thị trường carbon tại Việt Nam đi vào hoạt động. Nhìn chung, tuỳ vào đối tượng và phạm vi nghiên cứu, mục đích nghiên cứu sẽ thể hiện những khía cạnh có ý nghĩa đóng góp khác nhau cho quá trình hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

Những công trình, bài viết nghiên cứu có giá trị có thể kể đến như:

– Nguyễn Thị Liễu, Nguyễn Trung Anh, Vũ Đình Nam (2018), “Sự cần thiết hình thành thị trường carbon tại Việt Nam”, Tạp chí Khoa học Biến đổi khí hậu, Số 6 Tháng 6/2018, tr.71-78. Bài viết đã cung cấp một số vấn đề tổng quan về thị trường carbon, xác định hai loại thị trường carbon trên thế giới và cơ sở hình thành nên thị trường carbon từ Nghị định thư Kyoto, hệ thống được và phân tích các nội dung quan trọng về thị trường carbon của các quốc gia Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, và xác định những thuận lợi của Việt Nam khi phát triển thị trường carbon nội địa.

– Mai Kim Liên, Lương Quang Huy, Nguyễn Thành Công, Đỗ Tiến Anh (2020), “Thị trường trao đổi tín chỉ các-bon: Kinh nghiệm quốc tế và chính sách cho Việt Nam”, Tạp chí Khí tượng Thuỷ văn, Số 719, tr.76-86. Bài báo khoa học đã giới thiệu một số vấn đề cơ bản về cơ chế vận hành tiêu biểu của thị trường carbon, chỉ ra những đặc trưng của pháp luật về thị trường carbon tại châu Âu, New Zealand, Trung Quốc, Thái Lan, từ đó, đưa ra các đề xuất các chính sách cho Việt Nam. Nhìn chung thì các nội dung trong bài viết được nêu ra tương đối khái quát, không đi sâu vào các vấn đề chi tiết về hoàn thiện pháp luật.

– Võ Trung Tín, Nguyễn Quốc Đạt (2023), “Quy định pháp luật môi trường về thị trường các-bon và những thách thức khi triển khai tại Việt Nam”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 8 – 2023, tr.55-62. Bài viết này đã làm rõ về cơ sở hình thành thị trường carbon tại Việt Nam, tập trung phân tích các quy định của Luật BVMT năm 2020 về thị trường carbon, có sự so sánh với Luật BVMT năm 2014, chỉ ra những thách thức trong việc triển khai thị trường carbon tại Việt Nam dưới góc độ pháp lý và từ đó đưa ra một số định hướng hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu này chỉ tập trung vào Luật BVMT năm 2020, không đề cập đến các quy định được ban hành theo các văn bản quy phạm pháp luật dưới Luật.

– Nguyễn Như Hà, Nguyễn Tiến Đạt (2023), “Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quản lý tín chỉ các-bon và trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 2 – 2023, tr.71-79. Nghiên cứu này đã làm rõ khái niệm tín chỉ carbon và hạn ngạch phát thải KNK, khái quát lý luận về cơ chế “cap and trade” và sự ra đời của thương mại phát thải xuất phát từ những học thuyết kinh tế đầu tiên, là một nghiên cứu ở khía cạnh luật học, đã hệ thống được các cơ sở pháp lý hiện hành về thị trường carbon tại Việt Nam, xác định những nội dung trọng tâm của pháp luật về quản lý tín chỉ carbon và phân bổ hạn ngạch KNK, bên cạnh đó, khái quát kinh nghiệm quản lý thị trường carbon của Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Hoa Kỳ.

– Trịnh Nam Phong (2023), “Định hình thị trường carbon tại Việt Nam”, Bân tin Chính sách Tài nguyên – Môi trường – Phát triển bền vững, số 33 – 2023, tr.22-31. Bài viết đã cung cấp nhiều kiến thức có giá trị về lịch sử hình thành thị trường carbon theo các cột mốc phát triển của các chính sách khí hậu quốc tế, phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành về thị trường carbon tại Việt Nam, bao gồm lộ trình phát triển, các yếu tố thiết kế chính của thị trường carbon Việt Nam, làm rõ về phương pháp phân bổ hạn ngạch đang được áp dụng, và đề cập đến nghĩa vụ thực hiện kiểm kê KNK và giảm nhẹ phát thải KNK của doanh nghiệp khi tham gia vào thị trường

– Phạm Thu Thuỷ, Hoàng Tuấn Long, Đào Thị Linh Chi, Trần Ngọc Mỹ Hoa, Nguyễn Thị Vân Anh, Nguyễn Thị Thuỳ Anh (2021), Kinh nghiệm của 87 quốc gia trong việc xác định và chuyển nhượng quyền các-bon, Báo cáo chuyên đề 218, Tổ chức Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế (CIFOR). Nghiên cứu này đã chỉ rõ những vấn đề lý thuyết tổng quan về thị trường carbon, các hàng hoá giao dịch trong thị trường, xác định rõ khung pháp lý của cơ chế chuyển quyền carbon và quyền phát thải quốc tế và nghiên cứu kinh nghiệm các quốc gia trên thế giới trong việc xác định và chuyển nhượng quyền carbon và giấy chứng nhận giảm phát thải, từ đó đề xuất chính sách cho Việt Nam. Với nghiên cứu này, bên cạnh những vấn đề lý luận chung về thị trường carbon thì rất hữu ích trong lĩnh vực tín chỉ carbon rừng.

Tải về tại đây để xem đầy đủ tài liệu