[Luận văn 2022] Pháp luật lao động Việt Nam về xử lý kỷ luật sa thải và thực trạng thực hiện tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội – ThS. Nguyễn Thị Mai Phương

[Luận văn 2022] Pháp luật lao động Việt Nam về xử lý kỷ luật sa thải và thực trạng thực hiện tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội – ThS. Nguyễn Thị Mai Phương

1. Tính cấp thiết của đề tài

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng đạt được những thành tựu đáng kể và từng bước vươn xa trong xu thế toàn cầu hóa. Cùng với sự phát triển đó, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp cũng được mở rộng phát triển một cách đáng kể. Và yếu tố con người chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định quy mô cũng như tạo nên sự thành công hay thất bại của hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp. Đặc biệt, quan hệ lao động trong thị trường là loại quan hệ đặc biệt liên quan mật thiết đến yếu tố con người, cần thiết phải có một hình thức pháp lý vừa tạo ra sự lưu thông bình thường, thuận tiện, cũng vừa đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ lao động.

Trong quan hệ lao động bất cứ bên nào cũng muốn có lợi cho bản thân như NSDLĐ với tâm lý luôn muốn thiết lập kỷ cương thép” nhằm tận dụng tối đa sức lao động của NLĐ còn NLĐ với tư duy muốn giảm tài lượng công việc, rút ngắn quy trình làm việc, do đó, luôn tìm cách lách luật dẫn đến dễ mắc phải nhiều sai phạm. Vì vậy, việc nâng cao trình độ chuyên môn, cũng như nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật lao động của con người và vấn đề xử lý kỷ luật lao động đúng quy định ngày càng được quan tâm, chú trọng kỷ luật lao động là yêu cầu khách quan giúp các doanh nghiệp duy trì được trật tự, kỷ cương nề nếp trong công việc và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nhìn chung pháp luật về xử lý kỷ luật lao động ở Việt Nam đã đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong hoạt động quản lý NLĐ, đồng thời, còn có những quy định tiến bộ theo hướng bảo vệ NLĐ. Tuy nhiên, việc áp dụng xử lý kỷ luật lao động tại các doanh nghiệp không phải lúc nào cũng được NSDLĐ tiến hành và áp dụng nghiêm túc, đúng pháp luật. Thực tiễn giải quyết các tranh chấp tại Tòa án cho thấy số lượng lớn các vụ tranh chấp liên quan đến xử lý kỷ luật lao động trong đó có xử lý kỷ luật sa thải. Nhiều trường hợp NSDLĐ sa thải NLĐ một cách vô căn cứ, không tuân theo đúng trình tự, thủ tục, từ đó, kéo theo một loạt những hệ lụy không đáng có, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ, thậm chí, nghiêm trọng hơn là có thể dẫn đến tranh chấp lao động.

Ngoài ra, pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải của Việt Nam hiện nay, đặc biệt là BLLĐ năm 2019 mới ban hành và có hiệu lực còn tồn tại ít nhiều hạn chế, thiếu tính đồng bộ. Bởi vậy, rất cần thiết phải có sự nghiên cứu, tìm hiểu một cách khoa học và đúng đắn về xử lý kỷ luật lao động sa thải theo quy định của BLLĐ năm 2019 và thực tiễn thực hiện để đề ra các giải pháp sửa đổi, hoàn thiện.

Đặc biệt, thành phố Hà Nội là trung tâm kinh tế – chính trị quan trọng, có tốc độ phát triển nhanh cũng như số lượng NLĐ tại các doanh nghiệp lớn với đa dạng ngành nghề. Mặc dù các doanh nghiệp đã có nhiều giải pháp thực hiện các quy định về xử lý kỷ luật sa thải nhưng do nhiều nguyên nhân nên chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Thông qua phân tích và nghiên cứu cụ thể hơn vấn đề xử lý kỷ luật sa thải tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, hy vọng Luận văn có thể đóng góp một phần vào việc nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật lao động về xử lý kỷ luật sa thải tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đó là lý do tôi xin lựa chọn đề tài: “Pháp luật lao động Việt Nam về xử lý kỷ luật sa thải và thực trạng thực hiện tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm đề tài Luận văn của mình.

2. Tình hình nghiên cứu

Những vấn đề pháp lý và thực tiễn về pháp luật kỷ luật lao động nói chung pháp luật xử lý kỷ luật sa thải nói riêng tại Việt Nam hiện nay là một trong những đề tài nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả. Do đó trong khoa học pháp lý hiện nay, đã có nhiều giáo trình, sách, Luận văn thạc sĩ, Luận án tiến sĩ, các bài báo của nhiều tác giả khác nhau nghiên cứu về vấn đề này. Có thể kể đến một số công trình khoa học liên quan trực tiếp đến đề tài như sau:

Giáo trình Luật Lao động của một số trường đại học như Giáo trình Luật Lao động của đại học Quốc gia Hà Nội; Giáo trình Luật Lao động của Trường đại học Luật Hà Nội,…;

Luận văn thạc sĩ như:

Đào Mai Anh (2015) Kỷ luật sa thải theo quy định của Bộ luật lao động năm 2012 và thực tiễn thực hiện tại Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Đinh Nho Bình (2017), Kỷ luật sa thải theo pháp luật lao động Việt Nam và thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Đình Trường Sơn (2019), Kỷ luật sa thải theo bộ luật lao động năm 2012 và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Hoàng Nguyên Ngọc (2021), Pháp luật về kỷ luật lao động sa thải và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Quảng Ninh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Ngô Thị Thanh Hà (2019), Pháp luật về kỷ luật sa thải và thực tiễn giải quyết tranh chấp về kỷ luật sa thải tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Nguyễn Công Giang (2020), Pháp luật về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải và thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH MTV cơ khí Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Phạm Thùy Linh (2019), Pháp luật về kỷ luật sa thải và thực tiễn thực hiện tại quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Tống Văn Hùng (2016), Kỷ luật sa thải theo pháp luật lao động Việt Nam và thực tiễn xét xử tại TAND Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.

Vũ Thị Thanh Thủy (2021), Kỷ luật lao động sa thải theo Bộ luật Lao động năm 2019, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội;

Luận án tiến sĩ như:

Nguyễn Thành Vinh (2019) Kỷ luật sa thải theo pháp luật lao động Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm khoa học Xã hội việt Nam, Hà Nội;

Trần Thị Thúy Lâm (2007), Pháp luật về kỷ luật lao động ở Việt Nam- Thực trạng và phương hướng hoàn thiện, Luận án Tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.

Bài tạp chí như:

Đặng Thanh Hoa, Phạm Thị Thúy (2019), “Quyết định kỷ luật lao động – sa thải”, Khoa học pháp lý, (4), tr.54-61;

Hoàng Văn Tiến, Nguyễn Thị Thắm (2019), “Giải quyết tranh chấp kỷ luật sa thải”, Nghiên cứu lập pháp (18), tr.28-33;

Nguyễn Huy Cường (2012), “Một số vấn đề về kỷ luật sa thải trái pháp luật theo quy định của Bộ luật Lao động, Nhà nước và Pháp luật, (3), tr.53-59;

Nguyễn Thành Vinh (2018), “Căn cứ và nguyên tắc cơ bản khi áp dụng hình thức xử lý kỷ luật lao động sa thải”, Dân chủ và Pháp luật (11), tr.22-25;

Trần Hà Phương (2018), “Những vấn đề mà doanh nghiệp cần quan tâm khi áp dụng hình thức kỷ luật sa thải”, Dân chủ và pháp luật, (9), tr. 36-39;

Trần Thị Thanh Hà (2014), “Về hậu quả pháp lý của xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải”, Tòa án nhân dân (15), tr.28-29;

Trần Thúy Lâm (2006), “Thực trạng pháp luật về kỷ luật sa thải và một số kiến nghị”, Nghiên lập pháp, (6), tr.51-55;

Trần Thủy Lâm (2006), “Về hậu quả pháp lý của kỷ luật lao động sa thải trái pháp luật”, Nghề luật, (2), tr.38-40;

Võ Thị Hoài (2020), “Sa thải người lao động căn cứ vào khoản 3 Điều 136 Bộ luật Lao động năm 2012 – Thực tiễn phát sinh và hướng giải quyết của Tòa án”, Nghề luật, (8), tr. 22-28.

Sách tham khảo như:

Nguyễn Hữu Chí, Nguyễn Văn Bình (2021), Bình luận khoa học Bộ luật Lao động năm 2019, NXB Tư pháp, Hà Nội;

Nguyễn Thị Tuyết Vân (2015), Hướng dẫn giải quyết về kỷ luật lao động tranh chấp lao động theo Bộ luật Lao động năm 2012, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội;

Trần Thị Thuý Lâm, Đỗ Thị Dung (2021), Bình luận những điểm mới của Bộ Luật Lao động 2019, NXB Lao động Hà Nội.

Có thể nhận thấy những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn liên quan đến kỷ luật lao động là vấn đề được quan tâm, tìm hiểu một cách sâu sắc, trong đó, kỷ luật lao động sa thải là một phần nhỏ trong các đề tài nghiên cứu đó. Tuy nhiên phần lớn các công trình đều phân tích đánh giá dựa vào luật cũ, BLLĐ năm 2019 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 đã có nhiều thay đổi đáng kể trong quy định về xử lý kỷ luật sa thải. Hơn nữa, hầu như chưa có công trình nào kết hợp nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Do vậy, việc nghiên cứu đề tài này không có sự trùng lặp với các công trình nghiên cứu đã có.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải theo BLLĐ năm 2019 và các văn bản hướng dẫn thi hành, thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Về nội dung: Đề tài Luận văn tập trung nghiên cứu quy định của pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành như căn cứ xử lý kỷ luật sa thải, nguyên tắc, thủ tục, thời hiệu, trình tự xử lý kỷ luật sa thải, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết tranh chấp liên quan đến xử lý kỷ luật sa thải.

Về không gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật xử lý kỷ luật sa thải tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Về thời gian: Luận văn phân tích, nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về xử lý kỷ luật lao động sa thải, phân tích tác động của nó đến tình hình các doanh nghiệp cũng như kinh tế – xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội khoảng thời gian từ năm 2017-2021. Do BLLĐ năm 2019 mới có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 nên việc đề cập tình hình thực hiện pháp luật tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội có thể liên quan đến quy định pháp luật cũ là BLLĐ năm 2012.

4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài: Trên cơ sở nghiên cứu để làm sáng tỏ các vấn đề lí luận các quy định về kỷ luật sa thải và thực tiễn tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài: Nhằm hiện thực hóa mục đích nêu trên; luận văn sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận về xử lý kỷ luật sa thải như khái niệm, đặc điểm, sự cần thiết của việc xử lý kỷ luật sa thải.

Thứ hai, phân tích nội dung quy định pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải và thực tiễn áp dụng tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn áp dụng

Thứ ba, trên cơ sở thực tiễn nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về kỷ luật sa thải tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

5. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: việc nghiên cứu đề tài được cụ thể hóa dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, chủ trương, đường lối của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, đường lối, chính sách phát triển kinh tế – xã hội của Đảng và Nhà nước.

Phương pháp phân tích và bình luận: được sử dụng trong Chương 1 về các vấn đề lý luận và quy định của pháp luật hiện hành về kỷ luật sa thải. Mục đích nhằm đem lại góc nhìn cụ thể, đa chiều và làm rõ được bản chất, nội dung cốt lõi các quy định về xử lý kỷ luật sa thải theo quy định của pháp luật hiện hành

Phương pháp so sánh: sử dụng trong Chương 1 và Chương 2 của Luận văn nhằm chỉ ra những điểm khác biệt, điểm mới của BLLĐ năm 2019 so với BLLĐ năm 2012 về xử lý kỷ luật sa thải, qua đó thấy được sự phát triển của pháp luật lao động là phù hợp với thực tiễn và đáp ứng được xu thế trên thế giới với những điểm tiến bộ, ưu việt.

Phương pháp tổng hợp, chứng minh: sử dụng ở Chương 2 và Chương 3 thông qua việc tổng hợp các số liệu, tài liệu để làm dẫn chứng về quy định, thực tiễn thực hiện kỷ luật sa thải tại thành phố Hà Nội để thấy được thực trạng việc áp dụng pháp luật.

Đồng thời, phương pháp diễn dịch quy nạp cũng được sử dụng xuyên suốt trong Luận văn nhằm khái quát hay diễn giải các ý trong từng vấn đề, giúp các vấn để được rõ ràng rành mạch, cụ thể.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học: Với mục đích và nhiệm vụ nêu trên, Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về xử lý kỷ luật sa thải trong việc đảm bảo quyền và lợi ích của các chủ thể trong quan hệ lao động theo pháp luật hiện hành cùng thực tiễn thi hành tại các doanh nghiệp ở Việt Nam nói chung doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng.

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn góp phần giúp cho các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu về xử lý kỷ luật lao động sa thải có thêm nguồn tài liệu tham khảo, trên cơ sở đó hoạch định chính sách, hoàn thiện, bổ sung các quy định các biện pháp về xử lý kỷ luật lao động sa thải, đồng thời thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về xử lý kỷ luật lao động sa thải.

7. Bố cục của Luận văn

Ngoài phần mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của Luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Khái quát về xử lý kỷ luật sa thải và thực trạng quy định pháp luật lao động về xử lý kỷ luật sa thải;

Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật lao động về xử lý kỷ luật sa thải tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội;

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xử lý kỷ luật sa thải tại doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.