[Tiểu luận 2021] Trong quá trình soạn thảo Luật đầu tư, có ý kiến cho rằng cần hợp pháp hóa việc mua, bán bộ phận cơ thể người. Với kiến thức về Luật hiến pháp, hãy lập luận để phản đối ý kiến trên (ST0005)

Mục lục

Lời mở đầu

Theo số liệu thống kê của Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia, tính đến 16/10/2020, cả nước đã thực hiện được 5.225 ca ghép tạng, trong đó có 5225 ca ghép nội tạng, 2 ca ghép chi thể. Về công tác vận động hiến tạng, tính đến ngày 31- 12-2020, đã lên đến 40.257 trường hợp đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não. Tuy nhiên thì những số liệu trên vẫn chưa thể đáp ứng được con số ước tính khoảng 10.000 ca chờ ghép thận, hàng ngàn ca chờ ghép gan… đang tăng lên không ngừng ở nước ta. Nguyên nhân chính không xuất phát từ việc hạn chế về vấn đề y tế, kỹ thuật mà là do thiếu hụt đi nguồn cung cấp mô, tạng hiến. Điều này đã dẫn đến một vấn nạn vô cùng nhức nhối trong xã hội ngày nay đó là nạn mua, bán nội tạng, bộ phận cơ thể người qua chợ đen. Đây là hành vi trái pháp luật do căn cứ vào điểm đ, khoản 1, Điều 6, Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 ban hành ngày 17/06/2020: Pháp luật nghiêm cấm các hoạt động mua, bán người, mô, xác, bộ phận cơ thể người, bào thai người. Trước tình trạng đó, trong quá trình soạn thảo Luật Đầu tư, đã có ý kiến cho rằng cần hợp pháp hóa việc mua, bán bộ phận cơ thể người. Xoay quanh vấn đề này đã có rất nhiều ý kiến trái chiều được đưa ra, tuy nhiên chúng ta nên phản đối việc hợp pháp hóa mua, bán bộ phận cơ thể người. Và để khẳng định quan điểm này là đúng và cần thiết, sau đây chúng em xin phép được đưa ra những lập luận sau.

NỘI DUNG

I – LÀM RÕ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN

Luật Đầu tư: là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện và quản lý hoạt động đầu tư kinh doanh.

Hợp pháp hóa: là quá trình loại bỏ một lệnh cấm pháp lý đối với một cái gì đó hiện không hợp pháp.

Bộ phận cơ thể người: là một phần của cơ thể được hình thành từ nhiều loại mô khác nhau để thực hiện các chức năng sinh lý nhất định.

II – NỘI DUNG TRANH BIỆN

1. Luận điểm 1: Hợp pháp hóa mua, bán bộ phận cơ thể người là đi ngược lại với quyền con người

1.1. Đe dọa quyền được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, tính mạng con người

1.1.1. Cơ sở lập luận:

Căn cứ Điều 19 Hiến pháp năm 2013 quy định cụ thể như sau: “Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái pháp luật.”

Căn cứ khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”

Căn cứ khoản 2 Điều 38 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng.”

1.1.2. Phân tích lập luận

Nhìn vào hiện trạng của nạn mua bán bộ phận cơ thể người hiện nay khi việc này còn đang là trái pháp luật, có thể thấy khi nhà nước ta hợp pháp hóa hình thức mua bán này sẽ chẳng khác nào “vẽ đường cho hươu chạy”: Một thị trường mua bán bộ phận cơ thể người được hình thành, nơi những kẻ xấu nhắm đến những người dân vô tội với mục đích bắt cóc, giết người lấy nội tạng, bộ phận cơ thể rồi từ đó lợi dụng sơ hở pháp lý để có thể bán “món hàng” đó một cách hợp pháp. Như vậy nó xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người dân, khiến người dân luôn phải sống trong lo âu, sợ hãi.

Khi hợp pháp hóa việc mua, bán bộ phận cơ thể người dẫn đến tình trạng sức khỏe của người bán không được đảm bảo. Bởi vì, nếu “hiến” sẽ được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến tại cơ sở y tế và được khám sức khỏe định kỳ miễn phí; được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí,…Thì đối với những người bán bộ phận cơ thể, họ nhận được một khoản tiền lớn ngay sau khi thực hiện phẫu thuật. Tuy nhiên, sau đó họ phải tự lo cho chính bản thân. Từ đó gây ra hệ quả rất nhiều trường hợp gặp phải những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe, có thể mất tới 41% sức khỏe, tiền bán còn không đủ tiền thuốc, thậm chí là thương tật vĩnh viễn, mất khả năng lao động[1]. Có thể thấy rằng, phía sau những cuộc mua bán ấy là nỗi đau, là nước mắt muộn màng của những phận người trót bán đi một phần sự sống của chính mình. Rất nhiều người lâm vào cảnh “sống không bằng chết”, nợ vẫn chồng nợ, sức khỏe suy kiệt.

1.1.3. Dẫn chứng

Theo báo An ninh thế giới, tờ báo dẫn lời các ngư dân Hy Lạp cho biết, những xác chết biến dạng mà họ vớt được trên biển rất có thể là thi thể của những người tị nạn không may bị mắc kẹt trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ, bị lừa vào đường dây đưa người di cư đến châu Âu, và cuối cùng đã trở thành nạn nhân của những kẻ buôn người. Họ đã bị lấy cắp nội tạng và thi thể bị ném xuống biển Địa Trung Hải nhằm mục đích phi tang[2].

Theo báo Công an Nhân Dân, thì hầu như số người bán tạng không quay lại kiểm tra sức khỏe định kỳ bởi khoản phí này là rất cao, cũng như sau khi hiến một phần cơ thể sẽ dẫn đến việc suy giảm khả năng lao động và suy giảm sức khỏe, từ đó, vấn đề tài chính thì chưa chắc đã được cải thiện, mà vấn đề về sức khỏe, an sinh xã hội thì lại đi xuống.

1.2. Sự bất bình đẳng về cơ hội trong cuộc sống giữa bộ phận người giàu và người nghèo

1.2.1. Cơ sở lập luận:

Căn cứ Điều 16 Hiến pháp năm 2013 quy định cụ thể như sau:

1: Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.

2: Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội.

Theo tuyên ngôn Istanbul về buôn bán tạng và ghép tạng du lịch (phiên bản 2018): Chủ trương thương mại nội tạng nhắm đến những người dễ bị tổn thương (như người mù chữ và nghèo khổ, người nhập cư không có giấy tờ, tù nhân, người tị nạn chính trị hoặc kinh tế), tuyên bố người nghèo bán nội tạng của họ là bị bóc lột bởi những người giàu có hơn ở nước của họ hoặc khách du lịch đến ghép tạng từ nước ngoài.[3]

1.2.2. Phân tích lập luận:

Khi những người thuộc nhóm lao động thu nhập thấp của xã hội cần được ghép tạng, họ không còn hy vọng gì vào việc được sống nữa. Bởi để được sống họ phải bỏ ra một số tiền lớn, có thể là cả gia tài để mua lại chúng. Và không thể đảm bảo được rằng, sau khi cấy ghép họ có thể chi trả hết, trở lại một cuộc sống bình thường, hay lại vướng vào nợ nần chồng chất. Còn đối với người cần tạng có khả năng chi trả, họ chắc chắn sẽ sẵn sàng bỏ ra một khoản tiền lớn miễn là đáp ứng được nhu cầu của họ. Người giàu thì được sống, người nghèo thì phải chết, đó không phải là một xã hội mà Việt Nam ta hướng đến.

Vậy còn đối với người bán thì sao? Những người bị thiệt hại ở đây vẫn không ai khác ngoài bộ phận người dân lao động nghèo khổ, hay những người thiếu hiểu biết chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt. Quá dễ dàng để có thể kiếm được một số tiền lớn với việc bán đi một phần cơ thể mình nhưng có thể sẽ bị hệ lụy về sức khỏe, năng lực lao động, rồi nghèo vẫn hoàn nghèo.

1.2.3. Dẫn chứng:

Kể từ khi chính phủ Iran hợp pháp hóa bán tạng, những công dân nghèo ở nước này sẵn sàng bán các phần cơ thể khỏe mạnh của mình để nuôi sống gia đình[4]. Thực tế, các nghiên cứu về ghép thận tại Iran cho thấy gần 80% người cho sống là người không cùng huyết thống, đa phần là người nghèo trong xã hội. Tỷ lệ biến chứng và tử vong sau mổ cũng cao hơn các nước khác trên thế giới.[5]

2. Luận điểm 2: Hợp pháp hóa mua bán bộ phận cơ thể người là trái lại với đạo đức, mất đi tính nhân đạo

2.1. Cơ sở lập luận

Căn cứ khoản 1 Điều 35 Bộ luật Dân sự năm 2015 số 91/2015/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 24/11/2015 và có hiệu lực vào ngày 01/01/2017 quy định về “Quyền hiến bộ phận cơ thể” cụ thể như sau: “Cá nhân có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống hoặc hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình sau khi chết vì mục đích chữa bệnh cho người khác hoặc nghiên cứu y học, dược học và các nghiên cứu khoa học khác.”

Căn cứ Khoản 3 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 định cụ thể như sau: “Mọi người có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác theo quy định của luật. Việc thử nghiệm y học, dược học, khoa học hay bất kỳ hình thức thử nghiệm nào khác trên cơ thể người phải có sự đồng ý của người được thử nghiệm.”

Theo ban chỉ đạo của hội nghị thượng đỉnh Istanbul di sản ghép tạng bị đe dọa bởi buôn bán nội tạng và du lịch ghép tạng. Tuyên ngôn này nhằm mục đích chống lại các hoạt động hợp pháp mua bán nội tạng để bảo tồn sự cao quý của việc hiến tạng.[6]

2.2. Phân tích lập luận

Về mặt thuật ngữ, bản thân từ “hiến” cũng thể hiện rõ là một nghĩa cử nhân văn trên tinh thần tự nguyện, cống hiến cho cộng đồng và xã hội, vì mọi người mà không cần đòi hỏi bất kỳ sự trao đổi lợi ích vật chất nào, là một nghĩa cử đáng được tôn trọng và khuyến khích.

Việc hợp pháp hóa mua bán nội tạng người đồng nghĩa với việc khiến cho những hành động hiến tặng mô, tạng từ thiện không còn giá trị, bản chất nhân đạo, tinh thần nhân văn đã bị đánh mất. Đây là vấn đề liên quan đến đạo đức xã hội, nếu không được quan tâm đúng cách thì về lâu về dài sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức của cộng đồng: nếu bộ phận cơ thể người trở thành một món hàng buôn bán thì phải chăng trong tương lai, chính con người chúng ta cũng có thể trở thành một món hàng buôn bán công khai?

2.3. Dẫn chứng

Giáo sư Trần Ngọc Sinh – Phó chủ tịch Hội ghép tạng Việt Nam chia sẻ: “Nghề y thực hiện chức năng nhân đạo, nếu buôn bán thân là việc làm vô nhân đạo, sao y bác sĩ lại đồng ý tiếp tay vì lý lẽ cứu người. Y giới chịu trách nhiệm cao nhất về sinh mạng bệnh nhân nhưng cũng phải chịu trách nhiệm cao nhất về đạo đức hiến tạng.”[7]

3. Luận điểm 3: Bộ phận cơ thể người không phải là hàng hóa.

3.1. Cơ sở lập luận

Căn cứ khoản 3, Điều 4 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 số 75/2006/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2006, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2007 ghi nhận vấn đề này thành nguyên tắc: “Không nhằm mục đích thương mại.”

Theo Tuyên bố Istanbul về buôn bán tạng và ghép tạng du lịch (phiên bản 2018), hội nghị Istanbul kết luận chủ trương thương mại hóa ghép tạng, lợi dụng những người dễ bị tổn thương và lợi dụng du lịch để buôn bán tạng phải bị cấm.[8]

3.2. Phân tích lập luận

Hợp pháp hóa mua bán bộ phận cơ thể người chính là biến bộ phận đó trở thành những món hàng hóa để công khai mua bán đổi lấy tiền. Không thể phủ nhận rằng việc này có thể giải quyết tình trạng nguồn mô tạng khan hiếm. Tuy nhiên, những hệ lụy tiêu cực mà việc hợp pháp hóa mua bán nội tạng mang đến còn lớn hơn: Một thị trường thương mại với vật được bán là bộ phận cơ thể con người. Hãy thử nghĩ đến việc chênh lệch tỷ giá tiền tệ giữa Việt Nam và những nước phát triển hơn, nó sẽ tạo nên một làn sóng “du lịch ghép tạng” đến Việt Nam khi người mua chỉ việc bỏ ra một số liền nhỏ hơn đáng kể để có được “món hàng” mình cần.

Phó giám đốc tổ chức Công nghệ Y tế và Dược phẩm của WHO cho biết : “Nội tạng người không phải một phụ tùng thay thế, không một ai có thể định giá một cơ quan sẽ cứu sống một người khác”.[9] Như vậy, bộ phận cơ thể người mặc dù có tính giá trị và giá trị sử dụng nhưng nó không phải là cái con người có thể tạo ra trong quá trình sản xuất mà đó là tạo hoá ban tặng cho mỗi người và nó tạo thành sự thống nhất của cơ thể con người để con người có thể tồn tại và phát triển bình thường, nó gắn liền với quyền nhân thân của mỗi người do đó nó không được coi là hàng hoá như vậy nó đương nhiên là không được phép trao đổi mua bán trên thị trường vì mục đích thương mại.

3.3. Dẫn chứng

Tại Mỹ giá một quả thận trung bình 45.000 USD, thì tại Trung Quốc chưa đến 20.000 USD. Ngoài ra, giá cả cho những ca ghép đã tính chi phí lưu trú, nghỉ dưỡng chỉ bằng 50% so với chi phí phẫu thuật tương tự ở Mỹ.[10]

Theo báo cáo của Tổ chức Ân xá quốc tế và Organs Watch, các chuyến du lịch gắn với cấy ghép nội tạng đặc biệt nổi trội ở các nước: Brazil, Bulgaria, Haiti, Ấn Độ, Mexico, Moldova, Mozambique, Pakistan, Paraguay, Peru, Romania, Salvador và Thổ Nhĩ Kỳ với hàng ngàn vụ cấy ghép bất hợp pháp được thực hiện mỗi năm cho các khách du lịch giàu có…

4. Luận điểm 4: Giải pháp giúp tăng nguồn hiến tạng, bộ phận cơ thể người:

Thứ nhất, Luật chưa đề cập vấn đề hiến bộ phận cơ thể người, hiến xác của tử tù nhằm phục vụ cho việc chữa bệnh và nghiên cứu khoa học nên gây khó khăn cho các cơ sở y tế nhận xác trong trường hợp người có án tử hình muốn hiến xác cho y học để họ thực hiện nguyện vọng cuối cùng[11].

Thứ hai, tại Điều 5 của Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác quy định: “cá nhân từ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể người sau khi chết”. Vì vậy, nên mở rộng độ tuổi đối với người hiến tặng mô, tạng chết não. Nghĩa là bất kỳ người nào nếu chết não (dù dưới 18 tuổi, là trẻ em) được gia đình xác nhận là khi còn sống, người đó có nguyện vọng hiến tặng mô tạng nếu chẳng may qua đời và Luật cần sửa đổi theo hướng không giới hạn độ tuổi đối với người hiến sau khi chết não.[12]

Thứ ba, Luật đã quy định khá cụ thể về quyền lợi cũng như biểu dương người hiến xác, bộ phận cơ thể người sau khi chết song lại không có quy định nhằm động viên, ghi nhận và tôn vinh về mặt tinh thần cho gia đình họ. Do đó, Luật nên có những quy định nhằm động viên, ghi nhận và tôn vinh về mặt tinh thần cho gia đình của người hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết.[13]

Ngoài ra, các cơ quan chức năng đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ về bản chất của việc hiến tạng và ý nghĩa to lớn của nghĩa cử cao đẹp này[14]. Do người dân vẫn còn những tư tưởng sai lầm về cái chết “toàn thây”.

[1] Tính xem cơ thể bạn đáng giá bao nhiêu?. (2021). Retrieved 20 December 2021, from https://danluat.thuvienphapluat.vn/tinh-xem-co-the-ban-dang-gia-bao-nhieu-166204.aspx? fbclid=IwAR2vGFAwQ1Mo7zlEdY6ZzYYtcifOVIAHlw9YhRkMe5cIRY61ZQQjNLw-D6Y

[2] Sự thật khủng khiếp về nạn buôn bán nội tạng người di cư – Báo An ninh thế giới. (2021). Retrieved 25 December 2021, from https://antg.cand.com.vn/Ho-so-Interpol/Ti-nan-o-Chau-Au-va-su-that-khung-khiep- Nan-buon-ban-noi-tang-nguoi-i397804/

[3] (2021). Retrieved 25 December 2021, from http://vsot.com.vn/pictures/Tuy%C3%AAn%20Ng%C3%B4n %20ISTANBUL%20v%E1%BB%81%20bu%C3%B4n%20b%C3%A1n%20t%E1%BA%A1ng%20v %C3%A0%20gh%C3%A9p%20t%E1%BA%A1ng%20du%20l%E1%BB%8Bch%20-%20The %20Declaration%20of%20Istanbul%20on%20organ%20trafficking%20and%20transplant %20tourism1539848556.pdf

[4] Bác sĩ Việt Nam tranh luận nên hợp pháp hóa hay cấm buôn bán tạng. (2021). Retrieved 22 December 2021, from https://vnexpress.net/bac-si-viet-nam-tranh-luan-nen-hop-phap-hoa-hay-cam-buon-ban-tang- 3826783.html

[5] Iran: Hợp pháp hóa buôn bán nội tạng người và những hệ lụy. (2021). Retrieved 22 December 2021, from https://dkn.news/the-gioi/iran-hop-phap-hoa-buon-ban-noi-tang-nguoi-va-nhung-he-luy.html

[6] (2021). Retrieved 22 December 2021, from http://vsot.com.vn/pictures/Tuy%C3%AAn%20Ng%C3%B4n

%20ISTANBUL%20v%E1%BB%81%20bu%C3%B4n%20b%C3%A1n%20t%E1%BA%A1ng%20v

%C3%A0%20gh%C3%A9p%20t%E1%BA%A1ng%20du%20l%E1%BB%8Bch%20-%20The

%20Declaration%20of%20Istanbul%20on%20organ%20trafficking%20and%20transplant

%20tourism1539848556.pdf

[7] Bác sĩ Việt Nam tranh luận nên hợp pháp hóa hay cấm buôn bán tạng. (2021). Retrieved 28 December 2021, from https://vnexpress.net/bac-si-viet-nam-tranh-luan-nen-hop-phap-hoa-hay-cam-buon-ban-tang- 3826783.html

[8] (2021). Retrieved 24 December 2021, from http://vsot.com.vn/pictures/Tuy%C3%AAn%20Ng%C3%B4n

%20ISTANBUL%20v%E1%BB%81%20bu%C3%B4n%20b%C3%A1n%20t%E1%BA%A1ng%20v

%C3%A0%20gh%C3%A9p%20t%E1%BA%A1ng%20du%20l%E1%BB%8Bch%20-%20The

%20Declaration%20of%20Istanbul%20on%20organ%20trafficking%20and%20transplant

%20tourism1539848556.pdf

[9] WHO proposes global agenda on transplantation. (2007). Retrieved 24 December 2021, from   https://www.who.int/news/item/30-03-2007-who-proposes-global-agenda-on-transplantation

[10] ONLINE, T. (2006). Du lịch ghép tạng. Retrieved 25 December 2021, from https://dulich.tuoitre.vn/du- lich-ghep-tang-137706.htm

[11] Theo Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Số 5/2013 với nhan đề “Một số bất cập cần được sửa đổi, bổ sung trong Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác”- TS Trần Thị Huệ.

[12] ThS. Nguyễn Hoàng Phúc(Bộ Y tế)

NCS. Đoàn Thị Ngọc Hải(Đại học Luật Hà Nội).

Quy định về hiến tặng mô, tạng theo pháp luật một số nước trên thế giới và những gợi mở cho Việt Nam . (2021). Retrieved 26 December 2021, from https://tcdcpl.moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/xay-dung-phap- luat.aspx?ItemID=700

[13] Xem lại phụ lục 12

[14] Lan tỏa phong trào “Cho đi là còn mãi” (2021). Available at: https://www.benhvien108.vn/lan-toa-phong- trao-%E2%80%9Ccho-di-la-con-mai%E2%80%9D.htm (Accessed: 26 December 2021).

Tải về tại đây