[Luận văn 2023] Ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu và thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân – ThS. Lê Bích Ngọc

[Luận văn 2023] Ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu và thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân – ThS. Lê Bích Ngọc

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

Ly hôn nói chung và ly hôn do một bên vợ chồng nói riêng luôn là vấn đề quan trọng được các nhà nghiên cứu luật pháp quan tâm, nghiên cứu, xây dựng thành một chế định riêng, cơ bản, quan trọng nhất trong Luật HN&GĐ qua tất cả các thời kỳ, từ Luật HN&GĐ năm 1959, năm 1986, năm 2000 và gần đây nhất là Luật HN&GĐ năm 2014. Hiện tại, kể từ khi Luật HN&GĐ năm 2014 có hiện lực đã có khá nhiều công trình nghiên cứu với nhiều cấp độ và thể loại khác nhau về chế định ly hôn nói chung và ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu nói riêng.

Qua nghiên cứu các công trình nghiên cứu khoa học trước đó, tác giả thấy rằng có thể chia làm những nhóm sau:

* Công trình luận án, luận văn có liên quan đến đề tài luận văn

– Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Trần Thị Thuỳ Liên (2023), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Chế định ly hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”.

Trong nội dung luận án, tại Chương 1, tác giả khái quát tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài luận án, nêu ra và phân tích nội dung tóm tắt các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến các vấn đề của chế định ly hôn để dẫn đến kết luận chưa có công trình nào nghiên cứu tổng thể toàn bộ các nội dung của chế định ly hôn trong Luật HN&GĐ năm 2014 và chưa làm rõ được mối quan hệ giữa các nội dung trong chế định ly hôn. Tại Chương 2, tác giả xây dựng các khái niệm ly hôn, chế định ly hôn, các nội dung của chế định ly hôn, ý nghĩa của chế định ly hôn,… Chương 3 và Chương 4, tác giả tập trung nêu và phân tích các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành từ đó rút ra các vấn đề vướng mắc còn tồn tại và nêu lên một số kiến nghị hoàn thiện chế định ly hôn.

– Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Hoàng Phương Thảo (2020), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Các căn cứ ly hôn trong các trường hợp ly hôn và thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân (TAND) huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn”.

Trong luận văn, tác giả xây dựng các khái niệm ly hôn, quyền ly hôn, căn cứ ly hôn và trình bày căn cứ ly hôn trong các trường hợp ly hôn (trường hợp ly hôn thuận tình và ly hôn do một bên vợ hoặc chồng yêu cầu). Chương 2, tác giả trình bày thực tiễn áp dụng căn cứ ly hôn tại TAND huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn. Tại chương này, tác giả phân tích các điều kiện địa lý, dân cư, phân tích một số nguyên nhân dẫn đến ly hôn và nêu một số vụ án cụ thể. Từ đó, tác giả phát hiện những hạn chế trong áp dụng căn cứ ly hôn tại TAND huyện Lộc Bình, bao gồm: Khó khăn trong việc xác định căn cứ ly hôn, khó khăn trong công tác xác mình căn cứ ly hôn và tình trạng ly hôn giả tạo để lừa dối cơ quan chức năng. Trong nghiên cứu của mình, tác giả cũng kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về căn cứ ly hôn, nâng cao hiệu quả áp dụng căn cứ ly hôn trong giai đoạn hiện nay.

– Luận văn của tác giả Trần Nguyễn Thị Tâm Đan (2017), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Áp dụng căn cứ ly hôn tại TAND quận Thanh Xuân – thành phố Hà Nội”.

Trong luận văn, tác giả đã xây dựng khái niệm căn cứ ly hôn, phân tích các căn cứ ly hôn qua các thời kỳ lịch sử và trình bày nội dung căn cứ ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014.

Trong nội dung luận văn, tác giả xem xét áp dụng căn cứ ly hôn trong môi quan hệ với BLTTDS năm 2015, từ đó đưa ra nhận định căn cứ ly hôn trong trường hợp thuận tình ly hôn là chưa rõ ràng, “bỏ quên” quy định về hòa giải trong trường hợp thuận tình ly hôn. Đối với trường hợp ly hôn theo yêu cầu của một bên thì tác giả cho rằng, tuy chế định ly hôn có quy định căn cứ ly hôn nhưng không có điều khoản riêng dẫn đến hiểu và áp dụng khác nhau.

Ngoài ra, tác giả cũng trình bày các trường hợp áp dụng căn cứ ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 từ đó chỉ ra những hạn chế vướng mắc dưới góc độ áp dụng căn cứ ly hôn tại Tòa án: Tác giả nhận thấy có sự khác nhau giữa căn cứ áp dụng thủ tục thuận tình ly hôn và căn cứ để Tòa án giải quyết việc thuận tình ly hôn. Theo đó, về thủ tục thuận tình ly hôn chỉ cần khi nộp đơn yêu cầu Tòa án công nhận thuận tình ly hôn có chữ ký của cả hai vợ chồng nhưng về căn cứ để tòa án giải quyết cho thuận tình ly hôn thì đòi hỏi cả hai vợ chồng phải có sự thống nhất về ý chí (cùng đồng thuận ly hôn) trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Vợ, chồng không bị cưỡng ép, không bị lừa dối khi thuận tình ly hôn. Trong luận văn, tác giả cũng đưa ra một số kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về căn cứ ly hôn. Kiến nghị của tác giả xuất phát từ thực tiễn áp dụng căn cứ ly hôn trong giải quyết ly hôn tại Tòa án.

– Luận văn thạc sỹ của tác giả Inthavong Souphaphone (2014), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Căn cứ ly hôn – So sánh pháp luật Cộng hòa XHCN Việt Nam và pháp luật Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào”. Nội dung luận văn cũng nghiên cứu về căn cứ ly hôn nhưng tác giả so sánh giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật Lào.

Trong nghiên cứu của mình, tác giả xây dựng khái niệm căn cứ ly hôn Trên cơ sở khái niệm đó, luận văn liệt kê các dấu hiệu là cơ sở để cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định cho vợ, chồng ly hôn theo pháp luật Việt Nam và pháp luật Lào. Ngoài ra tác giả Inthavong Souphaphone còn đưa ra phân biệt giữa căn cứ ly hôn với lý do, nguyên nhân, động cơ ly hôn. Tuy nhiên, phần này trong luận văn chỉ tập trung vào các khái niệm căn cứ ly hôn và lý do, nguyên nhân, động cơ ly hôn mà chưa phân biệt được bản chất của từng vấn đề. Ngoài ra, công trình nghiên cứu này còn mang đến cho người đọc hiểu biết cụ thể quy định về căn cứ ly hôn trong Luật HN&GĐ Việt Nam và Luật Gia đình Lào.

– Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Lê Thị Huyền Trang (2017), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Quyền yêu cầu ly hôn trong Luật HN&GĐ năm 2014”.

Trong luận văn, tác giả cũng đã nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về quyền yêu cầu ly hôn như: Xây dựng khái niệm ly hôn với ý nghĩa là căn cứ chấm dứt quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa vợ chồng. Ngoài ra, trong luận văn của mình, tác giả còn phân tích các quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 về quyền yêu cầu ly hôn của vợ chồng, các trường hợp hạn chế quyền yêu cầu ly hôn và thực tiễn thực hiện tại một số địa phương. Tác giả cũng có một số phát hiện từ việc thực hiện quyền yêu cầu ly hôn còn một số vướng mắc, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

– Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Nông Hồng Nhung (2020), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Ly hôn do một bên yêu cầu theo Luật HN&GĐ năm 2014 và thực tiễn giải quyết”.

Tác giả luận văn đã làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về ly hôn do một bên yêu cầu theo Luật HN&GĐ năm 2014 như khái niệm ly hôn do một bên yêu cầu, nội dung quyền ly hôn do một bên yêu cầu theo pháp luật hiện hành kết hợp với so sánh quy định của pháp luật HN&GĐ qua các thời kỳ để thấy được điểm nhân văn, tiến bộ của Luật HN&GĐ năm 2014. Đồng thời, luận văn cũng tập trung phân tích tình hình thực tiễn thực hiện ly hôn do một bên yêu cầu thông qua các bản án tại một số địa phương để từ đó đưa ra những đề xuất cụ thể, có giá trị tham khảo nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật cũng như góp phần thực hiện hiệu quả hơn quyền ly hôn do một bên yêu cầu trên thực tế.

– Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Vân (2019), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên qua thực tiễn xét xử của Tòa án”.

Tác giả luận văn đã trình bày những vấn đề lý luận về giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên như: Khái niệm, đặc điểm của giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên, cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn về giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên. Chương 2, tác giả nghiên cứu quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 về ly hôn theo yêu cầu của một bên và trình tự, thủ tục giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên. Chương 3, tác giả nghiên cứu thực tiễn giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên tại Tòa án và nêu một số bất cập về giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên như. Vợ, chồng không hợp tác trong quá trình giải quyết ly hôn, vấn đề xác định nơi cư trú của bị đơn gặp nhiều khó khăn, áp dụng căn cứ ly hôn không đảm bảo tính thống nhất. Về thủ tục giải quyết ly hôn tại Tòa án còn rườm rà, bị kéo dài thời gian, thái độ tiếp đương sự của một số cán bộ Tòa án còn hạn chế, thiếu quan tâm, hoạt động uỷ thác tư pháp trong giải quyết ly hôn còn nhiều khó khăn.

– Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Nguyễn Tiến Dũng (2019), Trường Đại học Luật Hà Nội, đề tài: “Ly hôn do một bên yêu cầu và thực tiễn giải quyết tại TAND huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội”.

Luận văn đã đi sâu làm rõ khái niệm của ly hôn theo yêu cầu của một bên đặc điểm, cơ sở, ý nghĩa của chế định ly hôn do một bên yêu cầu, thực trạng quy định của pháp luật HN&GĐ Việt Nam hiện hành về nội dung này, phân tích, đánh giá các nội dung của chế định ly hôn do một bên yêu cầu về quyền yêu cầu ly hôn, căn cứ cho ly hôn, hậu quả của việc giải quyết ly hôn. Đồng thời qua đánh giá thực tiễn giải quyết ly hôn do một bên yêu cầu tại TAND huyện Ba Vì để đưa ra các kinh nghiệm giải quyết các vụ việc trên thực tế và các giải pháp hoàn thiện pháp luật HN&GĐ hiện nay.

Bên cạnh các công trình nghiên cứu đã kể trên còn rất nhiều các công trình nghiên cứu khác ở cấp độ luận văn thạc sỹ về các nội dung của chế định ly hôn nói chung. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, số lượng các công trình nghiên cứu riêng về vấn đề ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu chưa nhiều.

*Đề tài nghiên cứu khoa học

– Tài liệu hội thảo khoa học, Trường Đại học Luật Hà Nội (2020), “Chế định ly hôn theo pháp luật nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và pháp luật nước Cộng hoà Pháp”.

Tài liệu này tập hợp các bài tham luận nghiên cứu về chế định ly hôn trong pháp luật nước Cộng hoà XHCN Việt Nam và pháp luật nước Cộng hoà Pháp, gồm 11 chương phân tích toàn diện các vấn đề của chế định ly hôn pháp luật nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và pháp luật nước Cộng hoà Pháp.

– Đề tài nghiên cứu khoa học: “Cơ sở lý luận và thực tiễn của những điểm mới trong Luật HN&GĐ năm 2014” – Trường Đại học Luật Hà Nội (2015), đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Văn Cừ.

Với 13 chuyên đề, trong đó có nội dung liên quan đến các vấn đề của chế định ly hôn. Đây là một công trình nghiên cứu khoa học nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn ban hành Luật HN&GĐ năm 2014. Phân tích những nội dung mới trong các quy định cụ thể của Luật HN&GĐ năm 2014 và kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định của Luật này.

*Các bài báo đăng trên tạp chí chuyên ngành

– Bài viết “Chế định ly hôn trong dự thảo sửa đổi Luật HN&GĐ” của TS. Nguyễn Văn Cừ (2014) đăng trên Tạp chí Lập pháp số 10 (266), tháng 5/2014.

Tác giả nêu quan điểm cho rằng khái niệm “cưỡng ép ly hôn” và “cản trở ly hôn” chưa rõ ràng, không nên mở rộng quyền yêu cầu ly hôn ngoài vợ chồng. Tác giả cũng đưa ý kiến về thủ tục tố tụng dân sự khi giải quyết ly hôn, các trường hợp ly hôn và thời điểm có hiệu lực của việc ly hôn. Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra những đánh giá đối với những quy định về hậu quả pháp lý của ly hôn trong dự thảo Luật HN&GĐ (sửa đổi) năm 2014.

– Bài viết của TS. Nguyễn Văn Cừ đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 11 (411), tháng 06/2020, tr39-45: “Căn cứ ly hôn trong pháp luật Việt Nam”. Trong bài viết, tác giả phân tích quan điểm về ly hôn và căn cứ ly hôn qua các thời kỳ lịch sử khác nhau, đồng thời phân tích căn cứ ly hôn trong Luật HN&GĐ năm 2014. Tác giả nêu quan điểm căn cứ ly hôn cần dựa vào bản chất quan hệ hôn nhân đã tan vỡ.

Bài viết của tác giả Thạnh Hưng đăng trên tạp chí Luật sư số 3 tháng 3/2016: “Một số quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 cần được hướng dẫn”. Bài viết tập trung phân tích các quy định chưa rõ ràng, còn nhiều ý kiến tranh luận về chế định ly hôn trong Luật HN&GĐ năm 2014.

– Bài viết “Bàn về quyền yêu cầu ly hôn quy định tại khoản 3 Điều 51 Luật HN&GĐ năm 2014” của tác giả Trần Thị Lịch đăng trên Tạp chí TAND số 21/2019, tr1-4. Trong bài viết, tác giả bàn về những vướng mắc trong việc áp dụng khoản 3 Điều 51 trong Luật HN&GĐ năm 2014 quy định về hạn chế quyền yêu cầu giải quyết ly hôn của người chồng khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, từ đó, đưa ra một số kiến nghị.

Như vậy, hiện nay các công trình nghiên cứu tiêu biểu chỉ mới tập trung nghiên cứu về căn cứ ly hôn và quyền yêu cầu ly hôn trong đó có đề cập đến vấn đề ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu. Tuy nhiên số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu vẫn còn khá khiêm tốn.

Vì vậy nên, trên cơ sở đánh giá, kế thừa các thành tựu mà các công trình nghiên cứu trước đây đã đạt được và rút kinh nghiệm từ những vấn đề mà các công trình nghiên cứu trước đây chưa giải quyết được, trong luận văn của mình, tác giả tiếp tục nghiên cứu toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu, đồng thời so sánh, đối chiếu với quy định của pháp luật qua các thời kỳ. Từ đó đánh giá những ưu điểm và hạn chế của pháp luật hiện hành về trường hợp ly hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu và đưa ra một số giải pháp cụ thể góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật.

Tải về tại đây để xem đầy đủ tài liệu