[Luận văn 2023] Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền đối với dữ liệu cá nhân trên không gian mạng ở Việt Nam hiện nay – ThS. Nguyễn Thúy Ngân

[Luận văn 2023] Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền đối với dữ liệu cá nhân trên không gian mạng ở Việt Nam hiện nay – ThS. Nguyễn Thúy Ngân

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

2.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Nhiều học giả nước ngoài đã có những bài viết phân tích về các khái niệm quyền đối với dữ liệu, quyền bảo vệ dữ liệu, nhất là trong thời đại Cuộc Cách mạng Công nghệ 4.0 với sự bùng nổ của khoa học kỹ thuật như hiện nay. Một vài bài viết tiêu biểu có thể được kể đến ở đây như:

Tác giả Yvonne McDermott từ Đại học Bangor – Vương quốc Anh (United Kingdom) trong bài viết của mình được đăng trên tạp chí Big Data & Society January-June 2017 với tựa đề “Conceptualising the right to data protection in an era of Big Data”, trong bài viết của mình tác giả đề cập một chút về lịch sử của việc hình thành quyền đối với dữ liệu như hiện nay, bên cạnh đó, tác giả phân tích các giá trị khiến cho quyền đối với dữ liệu có thể tồn tại như một quyền căn bản, và tác giả tiếp tục phân tích các thách thức đối với việc bảo vệ và phát triển quyền này trong thế giới hiện tại và tương lai trước sự bùng nổ của công nghệ thông tin và trong thời đại của Số Lớn (Big Data).

Tác giả Maria Tzanou, giảng viên Luật, khoa Luật và Tội phạm học, trường Đại học Edge Hill, Vương quốc Anh trong tác phẩm của mình “Data Protection as a Fundamental Right next to Privacy? ‘Reconstructing’ a Not So New Right” được đăng tải trên tạp chí International Data Privacy Law, vol. 3, no. 2 năm 2013 cũng thảo luận về một số lý thuyết về quyền riêng tư, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân và các hạn chế của các học thuyết này, cùng với đó, tác giả đưa ra và phân tích các án lệ của ECJ (Europe Court of Justice – Tòa án Công lý Châu Âu) liên quan đến vấn đề bảo vệ dữ liệu. Từ những phân tích trên, tác giả đưa ra quan điểm cần “tái cấu trúc” cách tư duy về quyền này để đảm bảo quyền này trở thành một quyền độc lập, căn bản, bên cạnh quyền đối với dữ liệu cá nhân.

Tác giả Florent Thouvenin là Giáo sư, Tiến sĩ về Luật Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Ủy ban điều hành của Trung tâm Công nghệ Thông tin, Xã hội, và Luật (Executive Board of the Center for Information Technology, Society, and Law (ITSL)) và là Giám đốc của Sáng kiến Xã hội Kỹ thuật số (Digital Society Initiative DSI) của trường Đại học Zurich Thụy Sĩ. Tác giả có bài viết với nhan đề “Information Self-Determination: A Convincing Rationale for Data Protection Law?” trên JIPITEC vào tháng 12 năm 2021 đã đưa ra nhiều phân tích về tầm quan trọng của nhận thức quyền tự quyết đối với thông tin, và điều này hàm chứa quan niệm về ý nghĩa của việc xây dựng đạo luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân được dựa trên ý tưởng của việc kiểm soát hoặc tự chủ thông tin của các chủ thể, khi hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều các chủ thể xâm phạm, xử lý các thông tin, dữ liệu của các chủ thể khác khi chưa có sự đồng ý.

Giáo sư Cécile de Terwangne từ Đại học Namur của Bỉ cũng có một bài viết về “The right to be Forgotten and the Informational Autonomy in the Digital Environment” đăng tải trên EUR – Scientific and Technical Research series, European Commission. Tác giả đã đưa ra các phân tích về quyền được lãng quên, bối cảnh của quyền này, từ đó đưa ra căn cứ tại sao các dữ liệu của con người chỉ được lưu trữ trong một thời gian giới hạn; bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra tầm quan trọng của quyền tự chủ đối với thông tin trong không gian số; cùng với việc phân tích mối liên hệ của quyền được lãng quên và quyền đồng ý của chủ thể khi không cho phép xóa bỏ thông tin, liệu hai vấn đề này có mâu thuẫn với nhau?

Tác giả Iwona Florek và tác giả Susran Erkan Eroglu cùng tới từ Alcide De Gasperi University of Euroregional Economy in Józefów có bài viết với nhan đề “The need for protection of Human rights in Cyberspace” được đăng tải trên JOURNAL OF MODERN SCIENCE TOM số 3/42/2019 năm 2019. Trong bài viết của mình, tác giả đặt ra vấn đề cần phân tích mối quan hệ giữa không gian mạng và bảo vệ quyền con người dưới góc độ đánh giá về tính xã hội và tính pháp lý. Theo đó, tác giả đưa ra nhiều ví dụ chỉ ra nhiều đe dọa khi con người sử dụng mạng máy tính. Tác giả tiếp tục đưa ra một số quy định về các quy định của luật pháp quốc tế liên quan đến việc bảo vệ dữ liệu trên không gian mạng, đồng thời tác giả cũng cho rằng những khung pháp lý chưa vậy là chưa thực sự đủ để bảo vệ an toàn của dữ liệu cá nhân, để bảo vệ quyền con người nói chung trên không gian mạng cần cả những biện pháp bảo vệ đặc biệt lẫn việc giáo dục nhận thức người dùng nói chung.

Tác giả Lilian Edwards University of Newcastle – Law School trong cuốn sách Law, Policy and the Internet năm 2018 đã có bài viết với tiêu đề “Data Protection and e-Privacy: From Spam and Cookies to Big Data, Machine Learning and Profiling” trong đó phân tích kỹ càng các đe dọa của công nghệ sử dụng thông tin của người dùng để quảng cáo, công nghệ dẫn đến các tin rác, thư rác tràn lan. Tác giả cũng phân tích cách thức thu thập dữ liệu không chỉ từ máy tính có kết nối mạng mà dữ liệu của chúng ta có thể được thu thập qua bất cứ thứ gì có thể kết nối mạng, các cách thức công nghệ sử dụng, phân tích dữ liệu của chúng ta. Do vậy đi đến kết luận, mặc dù cuộc sống hiện đại, tiện nghi cần có việc chia sẻ dữ liệu cá nhân, tuy nhiên không vì đó mà làm mất đi tính an ninh bảo mật của dữ liệu cá nhân. Với sự phát triển của công nghệ, việc đồng ý của chủ thể dữ liệu không chỉ đơn thuần là “đồng ý” mà còn hàm ý con người, chủ thể dữ liệu phải có quyền làm chủ và kiểm soát mọi thông tin, dữ liệu của mình.

2.2. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam

* Sách, báo, tạp chí

Nguyễn Văn Cương, Thực trạng pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay và hướng hoàn thiện, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 15 (415) – T8/2020, tr.36-43. Trong phạm vi bài viết này, tác giả tập trung phân tích những thành tựu, chỉ rõ những hạn chế cơ bản của pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay (cả trên môi trường mạng và offline), đồng thời, đề xuất phương hướng, giải pháp khắc phục.

Vũ Anh Tiến, Pháp luật một số quốc gia về bảo vệ quyền thông tin cá nhân và khuyến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi số, trường Đại học Luật Hà Nội. Trong bài nghiên cứu của mình, tác giả đã tiến hành phân tích pháp luật của một số quốc gia về bảo vệ thông tin cá nhân, như GDPR ở châu Âu, pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân tại một số bang của Mỹ, Nhật Bản. Nghiên cứu cũng đưa ra một số quy định về bảo vệ thông tin cá nhân trong hệ thống pháp luật của Việt Nam hiện hành, đồng thời, tiến hành phân tích một số hạn chế của hệ thống pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân tại Việt Nam hiện nay. Từ đó, tác giả đưa ra khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền bảo vệ thông tin cá nhân

* Đề tài nghiên cứu

Trần Thị Hồng Hạnh, Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,  luận án Tiến sĩ, 2018. Đề tài đã xây dựng hệ thống lý luận, đưa ra khái niệm, thuật ngữ liên quan đến: thông tin cá nhân, hệ thống pháp luật về thông tin cá nhân, đánh giá, phân tích các tiêu chí, yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam. Ngoài ra, luận án có nghiên cứu pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở một số nước trên thế giới để tham khảo tới Việt Nam. Luận án cũng đánh giá thực trạng (ưu điểm, hạn chế) của hệ thống pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân tại Việt Nam. Từ những đánh giá phân tích này, luận án đưa ra những quan điểm và giải pháp chung nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.

Trịnh Hoàng Minh, Pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay, Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật Kinh tế, 2021. Đề tài đã tập trung làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn thông tin cá nhân của người tiêu dùng, sự cần thiết, và hạn chế trong việc chia sẻ thông tin cá nhân người tiêu dùng trong kinh doanh. Đồng thời, đề tài cũng tổng hợp các quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng tại Việt Nam hiện nay; đề tài cũng nêu ra được các thành tựu và hạn chế trên thực tế trong việc thực thi pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng. Từ đó, tác giả đã đưa ra một vài giải pháp hoàn hiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Phạm Thị Hậu, Quyền được bảo vệ bí mật thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2017. Nghiên cứu của tác giả đã tập hợp hệ thống lý luận về bảo vệ thông tin cá nhân, có tham khảo quy định pháp luật tại một số quốc gia trên thế giới, và đã chỉ ra được những quy định hiện hành về bảo vệ thông tin cá nhân tại Việt Nam nói chung. Đề tài cũng chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân của hạn chế để từ đó tìm ra giải pháp khắc phục.

2.3. Trạng thái của đề tài nghiên cứu

Đây là đề tài nghiên cứu mới của tác giả.

2.4. Các nhà nghiên cứu khác trong cùng lĩnh vực đã làm được những gì?

Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Các nhà nghiên cứu trước đó đã chỉ ra, phân tích được các vấn đề về lý luận đối với thông tin cá nhân, nhiều tác giả cũng đã chỉ ra được tầm quan trọng của bảo vệ thông tin cá nhân không chỉ cần thiết trong môi trường truyền thống, mà còn hết sức quan trọng trong môi trường mạng.

Mặc dù trên thế giới, các nghiên cứu về sự cần thiết cũng như một số gợi ý về cách thức bảo vệ quyền đối với dữ liệu cá nhân đã được đưa ra. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay chưa có nghiên cứu cụ thể mang tính hệ thống về vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân trên không gian mạng. Mà phần nhiều, chủ yếu các nghiên cứu vẫn xoay quanh vấn đề bảo vệ thông tin cá nhân nói chung.

Các nghiên cứu trước đó cũng đã chỉ ra những tồn tại, bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành ở Việt Nam hiện nay, và kiến nghị các giải pháp nhằm khắc phục tình trạng trên.

Trong phạm vi đề tài của mình, tác giả mong muốn xây dựng, hệ thống các vấn đề lý luận xoay quanh vấn đề quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường mạng, trước thực tế về nhu cầu sử dụng, lưu trữ, luân chuyển dữ liệu trên mạng đang trở nên được quan tâm. Cùng với việc phân tích, làm rõ thực trạng quy định pháp luật cũng như thực trạng thực thi pháp luật tại Việt Nam, trên cơ sở đó kết hợp lý luận và thực tiễn để đề ra những giải pháp phù hợp với đặc thù của Việt Nam nhưng đồng thời phù hợp với nhận thức chung của quốc tế. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được tiến hành hài hòa, không làm ảnh hưởng, hạn chế đến sự phát triển kinh tế, quản trị nhà nước trong thời đại 4.0.

Trong phạm vi luận văn này, tác giả mong muốn thông qua việc nghiên cứu hệ thống lý luận và một số quy định trong pháp luật quốc tế và khu vực có thể tham khảo, đúc rút ra những bài học kinh nghiệm, phù hợp với Việt Nam để hoàn thiện không chỉ hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay về bảo vệ dữ liệu cá nhân, mà còn góp phần cải thiện việc thực thi pháp luật trên thực tế, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, cải thiện nền quản trị, hành chính công, và đảm bảo quyền con người.

Tải về tại đây