[Luận văn 2020] Hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện – ThS. Nguyễn Hoàng Giang

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Khoảng 2000 năm trước và lâu hơn thế, con người đã đặt ra những quy ước cho việc thực hiện các giao kết hợp đồng dân sự, tiêu biểu nhắc đến là Bộ luật La Mã cổ đại. Trong các giao dịch, mỗi bên chủ thể luôn đưa ra những điều khoản về nghĩa vụ và trách nhiệm yêu cầu đối phương phải thực hiện nhằm đảm bảo tối đa quyền và lợi ích của chính mình, tránh các thiệt hại phát sinh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, quyền lợi và nghĩa vụ không chỉ dừng lại ở bên chủ thể của hợp đồng mà còn liên quan đến người thứ ba không nằm trong giao dịch của hợp đồng đó. Khi một trong các bên chủ thể của hợp đồng thực hiện quyền và nghĩa vụ thì có thể làm ảnh hưởng đến quyền lợi của bên thứ ba hoặc bên thứ ba có tranh chấp với một trong các bên chủ thể của hợp đồng làm cho một bên chủ thể của hợp đồng không thể thực hiện được quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Vì lẽ đó, các biện pháp bảo đảm và quy định hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm cũng được ra đời, thực hiện

Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa, với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các giao dịch dân sự diễn ra ngày càng nhiều và càng phức tạp. Sự chồng chéo móc xích giữa quan hệ giao dịch dân sự này với quan hệ giao dịch dân sự khác, giữa chủ thể ở giao dịch này với chủ thể ở giao dịch khác làm phát sinh các quyền lợi và nghĩa vụ đối kháng lẫn nhau đồng thời đối kháng với người thứ ba nằm ngoài giao dịch Pháp luật Việt Nam đang từng bước củng cố, xây dựng và hoàn thiện các quy định về biện pháp bảo đảm, hơn nữa còn đặc biệt coi trọng các quy định về hiệu lực đối kháng với người thứ ba. Trải qua các đời của Bộ luật Dân sự, từ Bộ luật Dân sự 1995, Bộ luật Dân sự 2005 đến Bộ luật Dân sự năm 2015, các quy định về hiệu lực đối kháng với người thứ ba có tên gọi, khái niệm khác nhau, tuy nhiên về nội dung vẫn có sự thống nhất và phát triển theo hướng tích cực đầy đủ hơn.

Mặc dù, quy định về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm ngày càng được hoàn thiện, đầy đủ thế nhưng trong quá trình áp dụng các quy định vẫn còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, bất cập. Điều này không chỉ gây khó khăn cho việc xác lập giao dịch bảo đảm mà còn làm các cơ quan chức năng lúng túng khi giải quyết các tranh chấp.

Từ thực trạng trên, đánh giá việc nghiên cứu cụ thể quy định pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm là một việc hết sức cần thiết, giữ tầm quan trọng trong việc hoàn thiện hơn nữa cho hệ thống pháp luật Việt Nam về giao dịch dân sự có biện pháp bảo đảm. Vì vậy, tác giả chọn đề tài: “Hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện” làm đề tài nghiên cứu, hoàn thành luận văn thạc sĩ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu của đề tài

Việc nghiên cứu về biện pháp bảo đảm nói chung và quy định về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm nói riêng đã được các nhà khoa học pháp lý nghiên cứu và người làm thực tiễn quan tâm. Có thể kể đến một số các công trình nghiên cứu tiêu biểu như Luận văn thạc sĩ Luật học của Nguyễn Thị Hạnh, Đại học Luật Hà Nội năm 1998 về “Công chứng hợp đồng kinh tế và các thỏa thuận biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng kinh tế – thực trạng và giải pháp”. Luận văn thạc sĩ Luật học của Trần Phương Thảo, Đại học Luật Hà Nội năm 2019 về “Hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015”.

Một số nhà khoa học còn nghiên cứu và đưa ra một số cuốn sách chuyên khảo đó là: Sách của Nguyễn Ngọc Điện năm 1999 “Một số suy nghĩ về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự trong luật dân sự Việt Nam”, NXB. Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, Sách chuyên khảo của Đỗ Văn Đại năm 2012 “Luật nghĩa vụ và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ – Bản án và bình luận bàn ăn Tập 1&2”, NXB. Chính trị quốc gia; Sách của Trương Thanh Đức năm 2018 “Chín biện pháp bảo đảm nghĩa vụ hợp đồng quy định thực tế, và thiết kế giao dịch theo Bộ luật Dân sự (hiện hành)”, NXB. Chính trị quốc gia…

Ngoài ra, còn một số bài viết đăng trên các trang tạp chí, cụ thể: Bài viết của Phạm Công Lạc năm 1996 “Bản chất các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự”, Tạp chí Luật học; Bài viết của Đỗ Thị Hương Nhu năm 2005 “Bàn về mối quan hệ giữa biện pháp bảo đảm với nghĩa vụ được bảo đảm”, Tạp chí Luật học; Bài viết của Đỗ Thị Hoa năm 2015 “Đổi mới cách tiếp cận về đăng ký biện pháp bảo đảm trong Bộ luật Dân sự và vấn đề đặt ra trong nền hành chính hiện nay”, Tạp chí quản lý nhà nước; Bài viết của Đỗ Văn Đại năm 2015 “Giá trị pháp lý của biện pháp bảo đảm không tuân thủ quy định về đăng ký”, Tạp chí Tòa án nhân dân; Bài viết của Tưởng Duy Lượng năm 2018 “Bàn về đăng ký biện pháp bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm”, Tạp chí Viện kiểm sát; Bài viết của Phùng Trung Tập năm 2018 “Bàn về cầm giữ tài sản một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ”, Tạp chí Kiểm sát…

Các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu khá toàn diện về biện pháp bảo đảm trong giao dịch dân sự. Đây là cơ sở lý luận quan trọng mà tác giả có thể kế thừa và hoàn thiện luận văn. Tuy nhiên, từ khi Bộ luật Dân sự năm 2015 ra đời và có hiệu lực đến nay, chưa có một công trình nghiên cứu đặc biệt, chuyên sâu về hiệu lực đối kháng của biện pháp đảm bảo. Vì vậy, đề tài “Hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện” vẫn là một đề tài mới và có tính thực tiễn cao.

3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục tiêu

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn thực hiện quy định về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm. Từ đó đưa ra quan điểm, ý kiến, giải pháp phù hợp với thực tế nhằm hoàn thiện pháp luật, góp phần giải quyết được những khó khăn vướng mắc trong khi thực hiện giao dịch hay lúng túng khi xử lý các tranh chấp liên quan đến giao dịch có biện pháp bảo đảm.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, tác giả làm luận văn phải thực hiện các nhiệm vụ sau đây:

– Tổng quan, làm rõ các vấn đề lý luận về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm, cụ thể là làm khái niệm, đặc điểm, phân loại biện pháp bảo đảm, hiệu lực đối kháng; Cơ sở của việc ghi nhận về hiệu lực đối kháng của biện pháp đảm bảo; Khái quát quy định của pháp luật,…

– Trên cơ sở nhìn nhận, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm để làm rõ vai trò của quy định trong việc đảm bảo quyền lợi cho chủ thể giao dịch, cùng với đó là chỉ ra những ưu nhược điểm trong quy định pháp luật Việt Nam hiện hành.

– Đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật, giải pháp nhằm tối ưu việc áp dụng pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm.

4. Đối tượng nghiên cứu

Luận văn có đối tượng nghiên cứu là các quy định pháp luật Việt Nam về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm, trong đó chú trọng nghiên cứu quy định này tại Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời là các sự việc thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm.

5. Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, luận văn có phạm vi nghiên cứu xoay quanh các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm.

Về không gian, luận văn có phạm vi nghiên cứu tại đất nước Việt Nam.

Về thời gian, luận văn có phạm vi nghiên cứu quy định và thực tiễn thực hiện về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm trong khoảng thời gian hiện tại.

6. Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm cơ sở cho các phương pháp nghiên cứu khác, cụ thể như: Phương pháp logic, Phương pháp phân tích, tổng hợp, Phương pháp so sánh,… để nghiên cứu nhằm đạt được những mục tiêu, đồng thời vận dụng linh hoạt giữa lý thuyết và thực tiễn để đưa ra những kiến nghị, giải pháp tối ưu củng cố quy định pháp luật về hiệu lực đối kháng với người thứ ba của biện pháp bảo đảm.

7. Ý nghĩa của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống các vấn đề lý luận cơ bản về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm và thực tiễn thực hiện, kết quả nghiên cứu đề tài đóng góp những tri thức lý luận kiện toàn và hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam.

8. Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có bố cục gồm 3 chương:

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm.

Chương 2 Thực trạng quy định pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm.

Chương 3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm và một số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện.