[Luận văn 2018] Giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, thực trạng và kiến nghị – ThS. Đào Hải Yến

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Hợp đồng thương mại là yếu tố quan trọng không thể thiếu được trong bất kỳ hoạt động thương mại nào trong xã hội ngày nay. Hợp đồng thương mại là yếu tố đảm bảo cho quyền lợi của các bên khi ký kết và thực hiện hợp đồng. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế theo cơ chế thị trường, các quan hệ thương mại và hoạt động sản xuất kinh doanh cũng ngày càng phát triển khiến cho việc ký kết và thực hiện hợp đồng thương mại trở nên đa dạng phức tạp hơn, đòi hỏi cần có sự điều chỉnh kịp thời của pháp luật nhằm giải quyết các tranh chấp phát sinh, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ thương mại.

Quan hệ hợp đồng thương mại đòi hỏi pháp luật luôn có sự điều chỉnh hợp lý nhằm đảm bảo tính công bằng, bình đẳng đối với tất cả các bên tham gia, nhằm tạo trật tự ổn định để phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi tham gia quan hệ pháp luật hợp đồng thương mại. Trong thời gian qua, nhằm phù hợp với quan hệ thương mại đang có nhiều diễn biến phức tạp cần thiết phải điều chỉnh, trong đó có vấn đề giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Luật Thương mại năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2015 cùng với nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành khác là khung pháp lý cả về nội dung và hình thức cho quan hệ pháp luật hợp đồng thương mại và cơ quan nhà nước có thẩm quyền tuân theo trong quá trình quản lý, giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại. Tuy nhiên, sau thời gian qua, việc tổ chức thực hiện đã bộc lộ một số bất cập trong quá trình áp dụng pháp luật.

Thành phố Hà Nội là trung tâm kinh tế – chính trị – văn hóa của cả nước cũng có sự phát triển mạnh mẽ về mọi mặt, trong đó có sự phát triển các loại hình kinh doanh thương mại với nhiều hình thức khác nhau đã làm cho quan hệ thương mại ngày càng đa dạng, phong phú, song cũng phát sinh nhiều tranh chấp không kém phần phức tạp, mà cụ thể là các tranh chấp về hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân TP. Hà Nội đang chiếm tỷ lệ cao so với nhiều địa phương trên cả nước.

Với mong muốn nghiên cứu và tìm hiểu kỹ về thực trạng nói trên nhằm tìm kiếm các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên, giữ vững an ninh chính trị, thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển, vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài: “Giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, thực trạng và kiến nghị” để làm luận văn Thạc sĩ luật học.

2. Tình hình nghiên cứu

Trong thời gian qua, chế định pháp luật hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại được sự quan tâm của giới nghiên cứu khoa học pháp lý và những người làm công tác thực tiễn. Có một số công trình khoa học đã được công bố liên quan đến lĩnh vực này như:

Thứ nhất, liên quan đến hợp đồng thương mại, tranh chấp hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án.

Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Đào Thị Thu Hường (2007), “Hợp đồng nhượng quyền thương mại trong pháp luật Việt Nam”, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Đinh Thị Trang (2013), “Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại theo thủ tục tố tụng tòa án ở Việt Nam hiện nay”, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Đinh Ngọc Thương (2016), “Hợp đồng mua bán hàng hóa trong kinh doanh thương mại vô hiệu theo pháp luật Việt Nam”, Đại học Luật thuộc Đại học Huế.

Bài viết học thuật của tác giả Hoàng Minh Chiến, Đại học Luật Hà Nội (2018), “Tranh chấp trong kinh doanh và thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng trong kinh doanh theo pháp luật Việt Nam hiện nay”. Đường link: http://tcdcpl.moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/thi-hanh-phap-luat.aspx?ItemID=159. Truy cập ngày 22/5/2018.

Luận văn Tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Na (2016), “Trách nhiệm pháp lý do vi phạm hợp đồng thương mại ở Việt Nam hiện nay”, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Chuyên đề “Pháp luật về hợp đồng thương mại” của tác giả Hà Thị Thanh Bình (2017), Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.

Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Lê Ngọc Nhiên Hà (2017), “Hủy bỏ hợp đồng theo pháp luật Việt Nam hiện nay”, Khoa Luật – Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

Các công trình trên đây đã nghiên cứu, bàn luận về các vấn đề có liên quan đến hợp đồng thương mại, tranh chấp hợp đồng thương mại, đặc biệt có những bài viết đã nghiên cứu về các phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại một cách rất cơ bản như bài viết của tác giả Hoàng Minh Chiến, Đại học Luật Hà Nội (2018) về “tranh chấp trong kinh doanh và thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng trong kinh doanh theo pháp luật Việt Nam hiện nay”.

Thứ hai, về các nghiên cứu có liên quan đến giải quyết tranh chấp thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội

Các nghiên cứu về vấn đề này có thể kể đến như:

Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Trương Thị Hà (2015), “Giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa theo thủ tục sơ thẩm tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội”, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Bài viết học thuật của tác giả Triệu Thị Huỳnh Hoa ở Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai (2016), “Thực tiễn áp dụng pháp luật trong giải quyết các tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án” truy cập ngày 27/5/2018 trên http://toaan.gov.vn/portal/page/portal/tandtc/baiviet?p_page_id=1754190&p_ cateid=1751909&article details=1&item id=23535936.

Bài viết học thuật “Tranh chấp kinh doanh thương mại và việc xác định thẩm quyền của Tòa án đối với tranh chấp kinh doanh thương mại”, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (2017) truy cập ngày 16/6/2018 trên http://tks.edu.vn/WebThong TinKhoaHoc/Detail/479?idMenu=117.

Những công trình khoa học có liên quan kể trên là sẽ nguồn tài liệu vô cùng quý báu để tác giả tham khảo, kế thừa trong quá trình hoàn thành luận văn thạc sĩ của mình. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội trong những năm qua.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của Luận văn là nghiên cứu các vấn đề lý luận pháp luật về hợp đồng thương mại, giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại bằng phương thức Tòa án; khảo sát, đánh giá thực tiễn việc giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại của Toà án nhân dân thành phố Hà Nội trong những năm qua, từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại từ thực tiễn Toà án nhân dân thành phố Hà Nội.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn được xác định là:

– Nghiên cứu khái quát các vấn đề lý luận về hợp đồng thương mại, giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại bằng phương thức Tòa án;

– Khảo sát, đánh giá thực tiễn việc giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại của Toà án nhân dân thành phố Hà Nội trong những năm qua, chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm và nguyên nhân;

– Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại từ thực tiễn Toà án nhân dân thành phố Hà Nội.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề lý luận và hệ thống quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại bằng phương thức Tòa án, thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại của Tòa án nhân dân tại thành phố Hà Nội thông qua việc nghiên cứu một số bản án cụ thể.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân.

Về không gian, Luận văn nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.

Về thời gian, trong giai đoạn 4 năm trở lại đây (2015 – 2018).

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại.

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống như: lịch sử, phân tích, tổng hợp, đánh giá, so sánh, đối chiếu; khảo sát, thống kê; phương pháp chuyên gia, phương pháp tình huống để đạt được yêu cầu đặt ra.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về mặt khoa học, kết quả nghiên cứu của luận văn làm sâu sắc thêm những vấn đề lý luận pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại bằng phương thức Tòa án, chỉ ra một số bất cập trong các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại. Về mặt thực tiễn, luận văn đề ra phương hướng và kiến nghị giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật nội dung cũng như hình thức và giải pháp thực hiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan hữu quan nhằm xây dựng hài hòa quan hệ thương mại, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ pháp luật về hợp đồng thương mại.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án;

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội;

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại Tòa án.