[Tiểu luận 2024] Có nhận định cho rằng “Bầu cử là trái tim của nền dân chủ hiện đại”. Thông qua các kiến thức về bầu cử trong môn học Luật Hiến pháp, em hãy cho biết quan điểm của mình về nhận định trên?

[Tiểu luận 2024] Có nhận định cho rằng “Bầu cử là trái tim của nền dân chủ hiện đại”. Thông qua các kiến thức về bầu cử trong môn học Luật Hiến pháp, em hãy cho biết quan điểm của mình về nhận định trên?

Mục lục

Lời mở đầu

Hiện nay, khi số lượng các nhà nước theo chế độ dân chủ ngày một được tăng lên, nền dân chủ hiện đại gần như trở thành một xu thế của thời đại. Chính vì thế, vai trò của bầu cử trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước cũng ngày càng được nâng cao. Trong “Tinh thần pháp luật”, Montesquieu cho rằng trong bầu cử, cử tri thay đổi vị trí từ người bị cai trị thành người cai trị, tức là thông qua hành vi bầu cử, người dân thực hiện quyền làm chủ đất nước với tư cách là người chủ để lựa chọn ra chính quyền của mình. Có thể nói, bầu cử là hình thức cho thấy quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, trở thành nền tảng vững chắc của chế độ xã hội dân chủ đương đại. Vì vậy đã có nhận định cho rằng: “Bầu cử là trái tim của nền dân chủ hiện đại”. Theo quan điểm cá nhân của sinh viên, em đồng tình với nhận định trên. Dựa trên cơ sở lập luận, những phân tích, dẫn chứng em đưa ra dưới đây và với mong muốn cung cấp thêm nội dung về bầu cử, cũng như để nhìn nhận một cách toàn diện tầm quan trọng của bầu cử đối với nền dân chủ hiện đại, sinh viên xin phép nêu lên quan điểm cá nhân của mình về nhận định.

1. Khái quát chung

Đối với một công dân bình thường ở độ tuổi trưởng thành của một quốc gia dân chủ hiện đại, bầu cử đã trở thành một khái niệm quen thuộc và thường xuyên được nhắc đến. Ngày nay, bầu cử ngày càng khẳng định được ưu thế, tầm quan trọng của mình trong việc kiến tạo và duy trì chế độ dân chủ, trở thành “trái tim của nền dân chủ hiện đại”. Trước tiên theo Ăngghen, bản chất của dân chủ với tính chất là một chế độ nhà nước; trong đó nhân dân giữ vai trò trung tâm, là cơ sở quyết định, là lý do tồn tại của chế độ nhà nước dân chủ[1]. Như vậy có thể hiểu “nền dân chủ” là một chế độ chính trị trong đó quyền lực nhà nước thuộc về người dân, ý chí của người dân là ý chí quyết định trong việc giành, giao và thực hiện quyền lực nhà nước.[2] Khác với hình thức khác của thiết chế nhà nước, trong thiết chế dân chủ, quyền của đa số, quyền bình đẳng của mọi công dân, tính tối cao của pháp luật được chính thức thừa nhận; đồng thời, các cơ quan quyền lực phải thông qua bầu cử mà được thành lập.

Còn “bầu cử” được định nghĩa là việc lựa chọn người nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước được thực hiện bởi người dân thông qua con đường bỏ phiếu tập thể.[3] Ngoài ra, thuật ngữ “bầu cử” cũng được dùng để chỉ quyền của người dân trong lĩnh vực chính trị – quyền bầu cử. Đồng thời, các văn bản Hiến pháp trên thế giới hiện nay đã công nhận bầu cử là quyền công dân, thể hiện rằng việc để công chúng đưa ra tiếng nói của mình về chính quyền, quyết định ai sẽ là người lãnh đạo là một điều đúng đắn, một quyền tự nhiên phải có trong một xã hội được coi là dân chủ. Tóm lại, nhận định “bầu cử là trái tim của nền dân chủ hiện đại” đã nhấn mạnh vai trò trung tâm của bầu cử nói chung, khẳng định bầu cử chính là yếu tố then chốt để nền dân chủ hiện đại tồn tại và phát triển.

2. Bầu cử – phương thức chủ yếu thực thi dân chủ

Thứ nhất, một nhà nước mang chế độ dân chủ chỉ khi trong nhà nước đó nhân dân là chủ và làm chủ, nhân dân có quyền quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước, có quyền thành lập ra cơ quan chính quyền nhà nước. Như vậy, có thể khẳng định, trong nền dân chủ hiện đại, bầu cử là quyền công dân, là phương thức cơ bản và phổ biến nhất để dân chủ được thực thi trong xã hội. Trên thế giới hiện nay, có rất nhiều các hiệp ước, hiến chương quốc tế, khu vực đều khẳng định vai trò của bầu cử đối với thực thi dân chủ, bảo đảm quyền con người, như Hiến chương Paris cho một Châu Âu mới đã tuyên bố: “Ý chí của nhân dân thông qua bầu cử tự do, công bằng và định kỳ là nền tảng cho một nhà nước dân chủ”.[4] Thông qua hoạt động bầu cử, nhân dân trực tiếp lựa chọn ra những người có đủ năng lực, phẩm chất đạo đức, xứng đáng đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Đồng thời nhà nước chỉ được thiết lập và thực thi quyền quản lý xã hội khi có sự nhất trí của người dân – chủ thể duy nhất và đích thực của quyền lực nhà nước trong nền dân chủ hiện đại. Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và chỉ được thành lập khi tuân theo quy định về bầu cử tại khoản 1 Điều 7 Hiến pháp 2013: “Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.”[5]

Thứ hai, quyền lực nhà nước trong nền dân chủ hiện đại được trao bằng con đường bầu cử cũng có nghĩa là bằng việc không bầu chọn, người dân cũng có thể tước quyền lực nhà nước từ tay người đang nắm quyền. Tức là bầu cử trở thành công cụ nhằm kiểm soát, đối trọng giữa các nhánh quyền lực và có khả năng tạo ra cơ hội “sửa sai” cho nhân dân. Người dân có quyền đánh giá, phế truất những đại diện cũ không còn xứng đáng, chọn lựa những người mới có năng lực, phẩm chất tốt hơn. Chẳng hạn, ở một số nước tư sản, sau khi bầu cử Tổng thống, nếu đường lối, chính sách do Tổng thống thực thi không hợp lòng dân; đến kỳ bầu cử Quốc hội, cử tri sẽ dồn phiếu cho các Đảng đối lập để “khắc chế”, “đối trọng” đường lối của Tổng thống và ngược lại.[6] Hay trong một nền dân chủ đại diện như ở Việt Nam, thông qua việc bầu cử, nhân dân có quyền loại bỏ những quyền lực nhà nước không đáp ứng và muốn có một sự thay đổi với mục tiêu đáp ứng được mong mỏi của người dân.[7] Như vậy, bầu cử không chỉ là việc lựa chọn người đại diện, mà còn là phương thức quan trọng để nhân dân giám sát, thậm chí chế ngự quyền lực nhà nước. Đây được coi là cơ sở cho việc các cơ quan nhà nước, cũng như các cá nhân do nhân dân bầu ra không chỉ đơn thuần có được quyền lực nhà nước, mà còn phải chịu trách nhiệm về việc thực thi quyền lực được giao trước nhân dân. Nhà nước phải phấn đấu, xứng đáng trở thành chính quyền hợp pháp của nhân dân; quyền lực nhà nước phải được thực hiện vì lợi ích của nhân dân, khi đó mới có nền dân chủ thực sự.

3. Bầu cử – biểu hiện rõ nét nhất của nền dân chủ hiện đại

Trước hết, có thể khẳng định không có quốc gia dân chủ nào trên thế giới không có bầu cử, bầu cử luôn được coi là công đoạn đầu tiên trong việc thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.[8] Một chế độ được coi là dân chủ khi và chỉ khi có các cuộc bầu cử. Đó là bởi bầu cử cho phép người dân không chỉ trao quyền cho những đại diện thay mặt mình quản lý xã hội mà còn kiểm soát hoạt động của họ. Bên cạnh đó, bầu cử còn được coi là phương thức quan trọng để giải quyết mâu thuẫn, xung đột xã hội bằng phương pháp hòa bình. Chính bởi những ưu thế vượt trội như vậy, trên thế giới hiện nay bầu cử được đa số các chính quyền nhà nước cũng như người dân tin tưởng và tiếp tục duy trì; là đặc trưng, biểu hiện rõ nét nhất cho một nền dân chủ hiện đại.

[1] Trần Nguyễn Tuyên (2020), Giá trị hiện thực trong quan điểm của Ph.Ăngghen về dân chủ ở một số quốc gia Châu Âu hiện nay.

[2] Thái Vĩnh Thắng (2020), Giáo trình luật Hiến pháp Việt Nam, tr.299.

[3] Thái Vĩnh Thắng (2020), Giáo trình luật Hiến pháp Việt Nam, tr.299.

[4] Trần Diệu Hương (2013), Luận văn Hoàn thiện pháp luật về bầu cử: Những vấn đề lý luận và thực tiễn, tr.9.

[5] Điều 7 Hiến pháp 2013.

[6] Trần Diệu Hương (2013), Luận văn Hoàn thiện pháp luật về bầu cử: Những vấn đề lý luận và thực tiễn, tr.10-11.

[7] Phan Trọng Hào (2014), Luận cứ về bầu cử trong Hiến pháp năm 2013, Tạp chí Tổ chức nhà nước.

[8] Nguyễn Đăng Dung (2018), Vai trò của bầu cử, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Luật học (Tập 34/ Số 1).

Tải về để xem đầy đủ tài liệu