[Luận văn 2018] Bảo vệ lao động nữ theo pháp luật lao động và thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội – ThS. Hoàng Diệu My

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Nhìn lại suốt chiều dài lịch sử dân tộc ta, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước. Từ những buổi đầu lập nước đến nay, lịch sự đã ghi danh hàng vạn tấm gương phụ nữ không quản ngại gian khổ, không tiếc máu xương, sẵn sàng lao động, chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Phụ nữ Việt Nam không chỉ sẵn sàng chiến đấu anh hùng mà còn lao động cần cù, sáng tạo để vượt lên cảnh đói nghèo và lạc hậu, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam đàng hoàng hơn, to đẹp hơn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vị trí, vai trò của người phụ nữ đối với tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Người đã khẳng định rằng “Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ”. Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phong tặng cho phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng cao quý: “Anh hùng – Bất khuất- Trung hậu – Đảm đang”. Hiện nay, trong thời kì xây dựng đất nước trên con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa, vai trò của phụ nữ Việt Nam lại càng được phát huy và khẳng định hơn trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Do đó, việc bảo đảm quyền bình đẳng và phát triển toàn diện của phụ nữ được xác định là một trong những quan điểm lớn của Đảng và là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Điều này được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp lý, đặc biệt là các văn bản pháp lý trong lĩnh vực lao động.

Trong quan hệ lao động, từ đặc điểm riêng về giới tính, tâm sinh lý nên thực tế lao động nữ gặp nhiều khó khăn vì ngoài việc thực hiện đầy đủ thiên chức làm mẹ, làm vợ trong mỗi gia đình, “xây tổ ấm”, họ còn phải thực hiện các nghĩa vụ lao động như nam giới, vượt qua quan niệm sai lệch về giới “trọng nam khinh nữ” vốn đã ăn sâu vào tiềm thức con người từ hàng ngàn đời nay nhất là ở các quốc gia Á Đông, chính điều này gây ra sự bất bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ trong rất nhiều vấn đề như: việc làm, thu nhập, cơ hội thăng tiến, trách nhiệm nặng nề của người phụ nữ trong gia đình…Vì vậy, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của lao động nữ là một vấn đề thiết yếu và luôn nhận được sự quan tâm của các quốc gia và cộng đồng quốc tế.

Ở nước ta, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc xây dựng chế độ, chính sách về lao động nhằm bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho người lao động (NLĐ) nói chung và lao động nữ nói riêng, tạo điều kiện để phụ nữ phát triển và bình đẳng với nam giới về mọi mặt, giúp họ vừa hoàn thành công việc vừa bảo đảm thực hiện thiên chức cao quý của mình. Điều này được thể hiện và thể chế hóa trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, đặc biệt là pháp luật lao động. Một trong những nguyên tắc cơ bản, quan trọng, trở thành tư tưởng xuyên suốt hệ thống các quy phạm pháp luật lao động và quá trình điều chỉnh các quan hệ trong lĩnh vực lao động đó là nguyên tắc bảo vệ người lao động. Bởi lẽ, trên thực tế, khi có sự hỗ trợ của những điều kiện khách quan từ phía thị trường thì thường xảy ra xu hướng lạm quyền của người sử dụng lao động (NSDLĐ) và sự cam chịu của NLĐ. Nhiều khi vì vấn đề việc làm, thu nhập, họ phải chấp nhận những điều kiện lao động, môi trường làm việc ngay cả khi không thuận lợi và có cả những yếu tố nguy hiểm khác. Do đó, NLĐ vốn đã yếu thế, lao động nữ lại càng yếu thế hơn, trở thành đối tượng dễ bị tổn thương hơn, gặp nhiều thách thức, bị xâm phạm về quyền và lợi ích.

Thêm nữa, Thành phố Hà Nội là Thủ đô, là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nước. Vì thế, việc chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của lao động nữ trong quá trình phát triển của Thủ đô luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm.

Xuất phát từ những lý do nêu trên, qua tìm hiểu thực tế và tiến hành phân tích đánh giá các quy định của pháp luật lao động hiện hành về vấn đề bảo vệ lao động nữ, tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Bảo vệ lao động nữ theo pháp luật lao động và thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội” để làm đề tài Luận văn Thạc sĩ Luật Kinh tế định hướng ứng dụng với mong muốn phân tích được thực trạng các quy định pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thực hiện trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Để từ đó đưa ra được những kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, vấn đề pháp luật về bảo vệ lao động nữ luôn là đề tài thu hút sự quan tâm nghiên cứu của rất nhiều tác giả. Mỗi bài viết, công trình nghiên cứu được tiếp cận ở những góc độ khác nhau và đều đóng góp những kiến nghị để hoàn thiện quy định pháp luật về bảo vệ lao động nữ. Một số bài viết, công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến, như sau: Bài viết “Phòng chống vi phạm pháp luật đối với lao động nữ” của tác giả Hoàng Thị Minh Trang đăng trên Tạp chí Luật học, số 05/2012; Luận văn Thạc sĩ Luật học “Bảo vệ lao động nữ theo pháp luật lao động Việt Nam” (2013) của tác giả Vũ Thị Thảo, Trường Đại học Luật Hà Nội; Bài viết “Bảo vệ quyền làm mẹ trong pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội” của TS. Nguyễn Hiền Phương đăng trên Tạp chí Luật học, số 6/2014; Bài viết “Bộ luật lao động năm 2012 với việc bảo vệ quyền lợi cho lao động nữ” của tác giả Phùng Thị Cẩm Châu đăng trên tạp chí Luật học, số 7/2014; Luận văn Thạc sĩ Luật học “Pháp luật về lao động nữ từ thực tiễn các doanh nghiệp tại Thành phố Nam Định” (2015) của tác giả Đặng Thị Thu Phương, Học viện khoa học xã hội, Hà Nội; Luận án Tiến sĩ Luật học “Quyền của lao động nữ theo pháp luật Việt Nam” (2016) của tác giả Đặng Thị Thơm, Học viện khoa học xã hội, Hà Nội; Luận văn Thạc sĩ Luật học “Pháp luật về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thi hành tại tỉnh Bình Dương” (2016) của tác giả Bùi Thái Giang, Trường Đại học Luật Hà Nội; Luận văn Thạc sĩ Luật học “Pháp luật về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thi hành tại tỉnh Yên Bái” (2017) của tác giả Chu Thị Minh Châu, Trường Đại học Luật Hà Nội; Luận văn Thạc sĩ Luật học “Bảo vệ lao động nữ theo quy định của pháp luật lao động từ thực tiễn thực hiện tại khu công nghiệp Sam Sung Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” (2017) của tác giả Nguyễn Thị Hương Lâm, Trường Đại học Luật Hà Nội…

Đa phần các bài viết, công trình nghiên cứu đã đề cập đến pháp luật về bảo vệ lao động nữ nhưng ở các cấp độ khác nhau. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều xoay quanh quyền lợi của lao động nữ, thực trạng của việc áp dụng những quy định pháp luật về bảo vệ lao động nữ tại các doanh nghiệp, nêu ra những kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi cho lao động nữ. Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề bảo vệ lao động nữ theo quy định của pháp luật lao động trên địa bàn Thủ đô Hà Nội — một địa bàn được xác định là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế của cả nước, một thị trường sôi động với quy mô dân số lớn. Trong xu thế hiện nay, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những giải pháp của đề tài hy vọng sẽ đem lại những kết quả thiết thực cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ lao động nữ ở Việt Nam.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài được xác định là:

– Những vấn đề lý luận về lao động nữ như khái niệm, đặc điểm của lao động nữ; sự cần thiết phải bảo vệ đối với lao động nữ và các biện pháp bảo vệ lao động nữ. Nội dung điều chỉnh pháp luật về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ trên địa bàn Thành phố Hà Nội.

– Yêu cầu đối với việc hoàn thiện pháp luật lao động về bảo vệ lao động nữ và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ.

3.2. Phạm vi nghiên cứu

Với đề tài “Bảo vệ lao động nữ theo pháp luật lao động và thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội”, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận về bảo vệ lao động nữ, thực trạng pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thực hiện tại Thành phố Hà Nội và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ.

4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu đề tài với mục đích làm rõ thêm các quy định của pháp luật về bảo vệ lao động nữ, cũng như thực tiễn thực hiện tại Thành phố Hà Nội. Từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ trong thời gian tới.

Để đạt được mục đích trên, việc nghiên cứu đề tài có nhiệm vụ làm rõ một số vấn đề sau:

– Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về lao động nữ, bảo vệ lao động nữ và sự cần thiết phải bảo vệ lao động nữ trong pháp luật lao động. Nghiên cứu để thấy được những nội dung của pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về bảo vệ lao động nữ.

– Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về bảo vệ lao động nữ tại Thành phố Hà Nội để thấy được những kết quả đã đạt được cũng như những điểm còn hạn chế.

– Đề xuất những kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động về bảo vệ lao động nữ và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ trên thực tế.

5. Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để tiến hành nghiên cứu luận văn, tác giả đã sử dụng kết hợp giữa phương pháp luận dựa trên cơ sở phép biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin, những quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của lao động nữ. Ngoài ra, tác giả còn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau như: phân tích, thống kê, tổng hợp, đối chiếu, so sánh… nhằm giải quyết vấn đề đặt ra một cách toàn diện nhất.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

6.1. Ý nghĩa khoa học

Với mục đích và nhiệm vụ nêu trên, luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền của lao động nữ trong việc thúc đẩy bảo đảm, bảo vệ quyền của lao động nữ theo pháp luật lao động cùng thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn góp phần giúp cho các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu về vấn đề bảo vệ lao động nữ có thêm nguồn tài liệu tham khảo trên cơ sở đó hoạch định chính sách, hoàn thiện, bổ sung các quy định, các biện pháp về bảo vệ lao động nữ, đồng thời thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về bảo vệ lao động nữ.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, thì luận văn được trình bày với kết cấu gồm ba chương:

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về bảo vệ lao động nữ và pháp luật lao động về bảo vệ lao động nữ.

Chương 2. Thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về bảo vệ lao động nữ và thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội.

Chương 3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật lao động và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ lao động nữ trên địa bàn Thành phố Hà Nội.